ΣΕ ΕΝΑΝ ΑΝΩΝΥΜΟ-ΕΠΩΝΥΜΟ ΓΕΩΠΟΝΟ 

Γεώργιος Α. Δαουτόπουλος, Καθηγητής Γεωπονίας ΑΠΘ, daoutop@agro.auth.gr

Το άρθρο μου για τον γνωστό-άγνωστο εκπαιδευτικό πρέπει να συμπληρωθεί με ένα άλλο, αφιερωμένο αυτή τη φορά, σε ένα Γεωπόνο. Ναι, ο Νομός Πέλλας έχει το προνόμιο και την ευτυχή συγκυρία να φιλοξενεί έναν από τους καλύτερους γεωπόνους-εφαρμοστές που υπάρχουν στη χώρα μας.

Δεν είναι γηγενής. Γεννήθηκε στον Κολινδρό και μαζί με τη γυναίκα του Νηπιαγωγό και συμπαραστάτη του στις δύσκολες αποφάσεις, εγκαταστάθηκαν στην πρωτεύουσα του ροδάκινου του Νομού μας, στις αρχές της δεκαετίας του 1970.

Ξεκίνησε τη δράση του ως Γεωπόνος-φαρμακάς, όπως αποκαλούμε τους συναδέλφους μας που εμπορεύονται τις χημικές προστατευτικές ουσίες. Ήταν πολύ πετυχημένος και ο τζίρος του ανέβαινε κάθε χρόνο γιατί ήταν έντιμος και πάντα ενήμερος των προβλημάτων που αντιμετώπιζαν οι παραγωγοί αφού πρώτος αυτός τα εντόπιζε στις καθημερινές εξορμήσεις του στα κτήματα.

Γρήγορα όμως συνειδητοποίησε ότι η χημική καταπολέμηση ήταν αδιέξοδη, οικονομικά επιζήμια για τον παραγωγό και επιβλαβής για τον ίδιο και τον καταναλωτή των προϊόντων του. Αισθανόταν ένοχος γιατί δεν πρόσφερε ουσιαστικές λύσεις. Πληροφορείται ότι στην Ολλανδία ένας παραγωγός αγγουριού σε θερμοκήπιο χρησιμοποιεί έντομα για την καταπολέμηση του τετράνυχου. Έρχεται σε επαφή μαζί του, ταξιδεύει στην Ολλανδία και από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 ξεκινά η συνεργασία τους που συνεχίστηκε ολοένα και διευρυνόμενη μέχρι τα τέλη του 2010 οπότε και παρέδωσε την επιχείρηση, χωρίς κανένα αντάλλαγμα, στους συνεργάτες του. 

Ο Ολλανδός παραγωγός σε συνεργασία με το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο της χώρας του έστησε ένα πρώτο εργαστήριο εκτροφής ωφελίμων εντόμων και παρασίτων που σήμερα είναι μια πολυεθνική επιχείρηση. Να σημειώσουμε ότι οι πρώτες βασίλισσες βομβίνων συλλέχθηκαν στον Όλυμπο και τη Χαλκιδική για να ταξιδέψουν αεροπορικώς σε βαλίτσα μέχρι την Ολλανδία. Από τότε μας έρχονται κάθε χρόνο κατά χιλιάδες για να γονιμοποιήσουν εντομόφιλες καλλιέργειες σε ολόκληρη τη χώρα, καθιστώντας άχρηστη τη χρήση των ορμονών και προσφέροντας ποιοτικά ανώτερους και υγιεινά ασφαλέστερους καρπούς.

Η στροφή του στη βιολογική καταπολέμηση και μάλιστα σε εποχή που κυριαρχούσε η χημική έγινε όχι μόνο με μεγάλη οικονομική ζημία του, αλλά και με ψυχική φθορά. Συνάδελφοι Γεωπόνοι που άκουγαν για τη στροφή του, άλλοι γελούσαν ασυγκράτητα (μερικοί κρατούσαν και την κοιλιά τους) και άλλοι κουνούσαν περίλυποι το κεφάλι τους, υπονοώντας ψυχική ασθένεια.

 Ο Νομός μας πρέπει να είναι υπερήφανος για την παρουσία του και το έργο που προσφέρει και θα μπορούσε και η Πέλλα να προάγει τη γεωργία της αν χρησιμοποιούσε σε μεγαλύτερη έκταση τη γνώση και σοφία που έχει αποκομίσει ο εκλεκτός συνάδελφος. Ο Νομός μας ήταν από τους πρώτους που έφεραν στην αγορά λαχανικά με βιολογική καταπολέμηση. Στην Αλεξάνδρεια μια μονάδα 200 στρεμμάτων με ντομάτα θερμοκηπίου καλλιεργείται με ωφέλιμα έντομα κάτω από την τεχνική καθοδήγηση του ίδιου και των εκλεκτών συνεργατών του.

Τον γνωρίζω από τα φοιτητικά μου χρόνια. Συμφοιτητές στο Τμήμα Γεωπονίας την περίοδο 1963-68 δε μπορούσα να φανταστώ τη λαμπρή του εξέλιξη. Αλλά, εδώ που τα λέμε, μήπως και εγώ φανταζόμουν τη δική μου εξέλιξη;.

      Αγαπητέ Τάκη νάσαι πάντα γερός και να συνεχίσεις να συγκεντρώνεις σοφία, να την μοιράζεσαι με τους γύρω σου και να την μετουσιώνεις σε στάση ζωής που παράλληλα αναβα­θ­μίζει το Γεωπονικό λειτούργημα.

Τώρα μάλιστα που έγινες παππούς και έδωσες το πρώτο συνθετικό του ονόματός σου στη χαριτωμένη σου εγγονή Χαρά, σου εύχομαι σύντομα να δώσεις και το δεύτερο συνθετικό σε έναν εγγονό σου!.

Παρέμβαση Γ. Δαουτοπούλου στην Ημερίδα των Οικολόγων – Πράσινων στα πλαίσια της Biologica 5/3/2010 daoutop@agro.auth.gr 

Η βιολογική γεωργία πρέπει να αποτελέσει το όραμα για την Ελληνική Γεωργία

Υιοθέτηση της αειφορικής γεωργίας ως της κατευθυντήριας πορείας της Ελληνικής γεωργίας

Ποιότητα και όχι ποσότητα παραγωγής

Πολυκαλλιεργητικά συστήματα και όχι μονοκαλλιέργειες

Μικτές γεωργικές εκμεταλλεύσεις (φυτικοί και ζωϊκοί κλάδοι παραγωγής)

Απαγόρευση της καλλιέργειας των ΓΤΟ

ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ

Τεχνική υποστήριξη των παραγωγών

Ενίσχυση της Γεωργικής Έρευνας και Εκπαίδευσης σε θέματα αειφορικής – βιολογικής γεωργίας

Ένταξη στη βιολογική γεωργία όχι μεμονωμένων παραγωγών αλλά περιοχών (οικοσυστημάτων)

Καθιέρωση ενιαίου σήματος πιστοποίησης των βιολογικών καλλιεργειών και ενίσχυση των ελέγχων πιστοποιητών και παραγωγών

Ένταξη της βιολογικής γεωργίας στο ποιοτικό παρακράτημα

Επανεξέταση όλων των πολιτικών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την κατεύθυνση της υποβοήθησης της αειφορικής γεωργίας με απώτερο στόχο τη βιολογική γεωργία και της παράλληλης αποθάρρυνσης των ρυπογόνων δραστηριοτήτων της συμβατικής γεωργίας (π.χ. μη επιδότηση ή ένταξη σε σχέδια βελτίωσης σπάταλων αρδευτικών συστημάτων, καλλιεργητικών εργαλείων βαθειάς άροσης, επιδότηση εργαλείων ελαφριάς κατεργασίας, επιδότηση εργαλείων τεμαχισμού και ενσωμάτωσης γεωργικών υπολειμμάτων, κ.ά). 

Η Προστασία της Γεωργικής Γης 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, www.daoutop.gr 

Έχει αφεθεί στον πατριωτισμό μας.  Ένας πολύτιμος φυσικός πόρος παραμένει ουσιαστικά απροστάτευτος. Όποιος θέλει μπορεί να αγοράσει γη υψηλής παραγωγικής αξίας και να την στρώσει με τσιμέντο ή να τηn  ξεκοιλιάσει όπως έκανε ο συμπατριώτης μου

εργολάβος οικοδομικών υλικών στον κάμπο της Σκύδρας.

Αγόρασε έναν οπωρώνα ροδακινιάς από αυτούς που εγκαταλείπονται τα τελευταία χρόνια. Απομάκρυνε το επιφανειακό χώμα το οποίο πούλησε σε βιοτεχνία τούβλων της περιοχής και άρχισε να αφαιρεί την άμμο την οποία και μοσχοπούλησε για οικοδομικές εργασίες. Το τίμημα που πλήρωσε για την αγορά του κτήματος ήταν ελάχιστο μπροστά στα όσα εισέπραξε και μάλιστα αφορολόγητα. Όταν μάλιστα τελειώσει την απομάκρυνση της άμμου θα καλύψει τον λάκκο που δημιούργησε με οικοδομικά υλικά από κατεδαφίσεις για τα οποία μάλιστα θα εισπράξει χρήματα και στο τέλος επικαλύπτοντας την έκταση με χώματα θα την πουλήσει σε κάποιον άλλο ανυποψίαστο αγοραστή.

Μια γη που έθρεψε γενιές και γενιές ανθρώπων αχρηστεύετε για ένα βραχυχρόνιο όφελος που αν και δελεαστικό δε μπορεί να συγκριθεί με το σύνολο του γεωργικού εισοδήματος που μπορεί να προσφέρει για δεκαετίες και αιώνες αν καλλιεργηθεί με σύνεση και σεβασμό.

Οι αγράμματοι παππούδες μας είχαν σε μεγάλη εκτίμηση τη γεωργική γη. Έκτιζαν τους οικισμούς σε άγονα εδάφη και άφηναν τη γεωργική γη ακέραια να συμβάλλει κάθε χρόνο στην εξασφάλιση της απαραίτητης τροφής. Αν μάλιστα εξετάσετε τα νησιά ή τις λοφώδεις περιοχές, οι αναβαθμίδες που κατασκευάστηκαν χρειάστηκαν πολύ ιδρώτα. Σε αρκετές περιπτώσεις το χώμα μεταφέρονταν με σακιά και ζώα από χείμαρρους ή από την απέναντι τουρκική ακτή, όπως μου εξήγησε ένας υπερήλικας αγρότης.

Πότε θα καθιερώσουμε χρήσεις γης που αποτελούν το μόνο αποτελεσματικό εργαλείο προστασίας της γεωργικής γης. Ανεξάρτητα από τον ιδιοκτήτη της ή τη γειτνίασή της με οδικούς άξονες, ή οικισμούς ή αεροδρόμια η γεωργική γη θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά και μόνο για την παραγωγή τροφίμων απαγορευομένης της αλλαγής της χρήσης της. Μόνον έτσι η αξία της γεωργικής γης θα παραμείνει σε λογικά επίπεδα που θα επιτρέπουν στους γεωργούς να την αγοράζουν για να επεκτείνουν τη γεωργική τους εκμετάλλευση. Σήμερα, σε πολλές περιοχές της χώρας μας η αξία της γεωργικής γης δεν αντανακλά την παραγωγικότητά της αλλά την οικοπεδική της αξία. Και με τιμές γης οικοπεδικής αξίας δεν είναι δυνατόν να έχουμε γεωργική παραγωγή σε ανταγωνιστικό κόστος. 

Αγρο-αστικές Ροές: Οι χαμένοι και οι Κερδισμένοι[1]

 Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

1. Εισαγωγή

Παραδοσιακά, η θεώρηση του αγροτικού και αστικού χώρου ως δύο ξεχωριστών ενοτήτων (διχοτομική θεώρηση) ήταν κυρίαρχη στην αναπτυξιακή θεωρία και πρακτική όπως τεκμηριώνεται από τις επικρατούσες πολιτικές και πρακτικές οι οποίες αναφέρονταν σε χωρικές και τομεακές παρεμβάσεις. Έτσι, πολύ λίγο ήταν το ενδιαφέρον στην αγρο-αστική αλληλεπίδραση. Οι αγροτικές περιοχές θεωρούνταν ως πηγές τροφής και πρώτων υλών, ως δεξαμενή καθαρού νερού, αέρα και φθηνής εργασίας για τα αστικά κέντρα. Επιπρόσθετα, πολιτισμικά στοιχεία διατηρούνταν στις αγροτικές περιοχές ενώ στα αστικά κέντρα τα πολιτισμικά στοιχεία υιοθετούν έναν περισσότερο κοσμοπολίτικο χαρακτήρα. Από την άλλη μεριά, οι αστικές περιοχές θεωρούνταν και αντιμετωπίζονταν ως οι αγορές των αγροτικών προϊόντων και εισροών και ως τόποι όπου προσφέρονται εξειδικευμένες υπηρεσίες και ένα μεγάλο φάσμα ευκαιριών απασχόλησης. Τέλος, πληροφόρηση, νεωτερισμοί και νέα τεχνολογία ήταν διαθέσιμα στις αγροτικές περιοχές μόνο από τα αστικά κέντρα.

            Σήμερα, οι αγροτικές και αστικές περιοχές δεν μπορούν να μελετηθούν ή να αντιμετωπιστούν στην αναπτυξιακή πρακτική σε απομόνωση. Απεναντίας, αντιμετωπίζονται ως περιοχές οι οποίες αλληλεπιδρούν και έχουν αναπτύξει ποικίλους δεσμούς. Άνθρωποι, τροφές/εμπορεύματα, εισοδήματα/κεφάλαια, πληροφόρη­ση, ρύποι και απορρίμματα και κοινωνικές αλληλεπιδράσεις παίζουν έναν σπουδαίο ρόλο στο μετασχηματισμό του αγροτικού και αστικού χώρου σε όλες τις χώρες.

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ αστικών και αγροτικών περιοχών αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως θεμελιακοί παράγοντες στη διαδικασία της κοινωνικής, οικονομικής, μορφωτικής και περιβαλλοντικής αλλαγής. Επιπρόσθετα, υπάρχει μια αυξανόμενη αγρο-αστική αλληλεπίδραση, ιδιαίτερα στην περιαστική επαφή όπου έχουμε ένα μωσαϊκό από γεωργικά και αστικά οικοσυστήματα, μια αυξημένη ετερογένεια τόσο οικονομικά όσο και κοινωνικά, γρήγορες αλλαγές και διαφορετικά και συγκρουόμενα συμφέροντα, πρακτικές και αντιλήψεις. Οι παρούσες αυξημένες αλληλεπιδράσεις μεταξύ αγροτικών και αστικών περιοχών είναι αποτέλεσμα των βελτιωμένων υποδομών, αυξημένων μετακινήσεων ανθρώπων (κοινωνικά δίκτυα, συγγενικοί και οικογενειακοί δεσμοί), αυξημένης πρόσβα­σης των ανθρώπων στην πληροφόρηση, αυξημένης συμμετοχής στις πολιτικές διαδικα­σίες, αυξημένης πρόσβασης στις αγορές και τελικά αυξημένες ροές υγρών και στερεών αποβλήτων.  

2. Οι Νέες Προσεγγίσεις

            Στο τέλος του 20^ου αιώνα, το αναπτυξιακό παράδειγμα των «αγρο-αστικών δεσμών» συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των ερευνη­τών και των σχεδιαστών μέτρων πολιτικής. Οι μικρές πόλεις θεωρούνταν τώρα ότι έπαιζαν ένα πολύ σημαντικό ρόλο στη διασύνδεση των αγροτικών περιοχών με τις εγχώριες και διεθνείς αγορές. Επιπρόσθετα, οι μικρές πόλεις προσέφεραν στους ανέργους των αγροτικών περιοχών νέες θέσεις εργασίας και συνεπώς δημιουργούσαν μια πιο εκτεταμένη και διευρυμένη οικονομία. Η έμφαση δίδεται τώρα σε στρατηγικές ανάπτυξης που βασίζονται στην αγορά. Οι τοπικές αρχές, κάτω από το νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα αναλαμβάνουν νέους ρόλους. Όχι μόνο ως δημιουργοί των υποδομών και των υπηρεσιών, αλλά επίσης ως υποστηρικτές της οικονομικής ανάπτυξης και της καταπολέμησης της φτώχειας.

Η υπερβολική έμφαση στις αγορές είναι η κύρια αδυναμία και αυτού του αναπτυξιακού υποδείγματος. Οι αγορές είναι τέλειες στην οικονομική θεωρία, αλλά ατελείς στην καθημερινή πρακτική. Πρέπει να τις μεταχειριζόμαστε και να τις εξετάζουμε ως κοινωνικούς θεσμούς στους οποίους μερικοί συμμετέχοντες έχουν περισσότερη δύναμη και πληροφόρηση για τον έλεγχό τους και προς όφελός τους, αποκλείοντας άλλους αδύναμους συμμετέχοντες.  

            Η δική μας άποψή για τον χωρικό και τομεακό σχεδιασμό μπορεί να ονομαστεί «αειφορική τοπική ανάπτυξη» μια και αναζητά τη μακροχρόνια επιβίωση των αγροτικών περιοχών και ταυτόχρονα την αειφορικότητα των πρακτικών (Daoutopoulos, et al, 2001; Δαουτόπουλος και άλλοι, 2005). Η αειφορία πρέπει να καταστεί ο τελικός σκοπός κάθε παρέμβασης στις αγροτικές και αστικές περιοχές. Επί του παρόντος, οι αγροτικές περιοχές αντιμετωπίζουν νέα προβλήματα καθώς τα αγροτικά εισοδήματα μειώνονται από τον ανταγωνισμό και την εκτόπιση την οποία υφίστανται από παρόμοια προϊόντα των αναπτυσσόμενων χωρών. Επιπρόσθετα, οι βιομηχανικές μονάδες μεταφέρονται σε χώρες με φθηνή εργατική δύναμη αφήνοντας πίσω τους μαζική ανεργία. Το μέλλον φαίνεται χλωμό για τους ανθρώπους της υπαίθρου οι οποίοι θα επιβιώσουν για λίγα ακόμη χρόνια με τις επιδοτήσεις τη αναθεωρημένης  ΚΑΠ. Το νέο καθήκον των ερευνητών και των σχεδιαστών μέτρων πολιτικής είναι να αντι­μετωπίσουν αυτά τα προβλήματα και να διαμορφώσουν ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα.

Η δική μας θέση με βάση την πολύχρονη εμπειρία από τη μελέτη του αγροτικού χώρου στηρίζεται σε μια σειρά από παράγοντες που αποδεικνύουν την ανάγκη να υιοθετήσουμε μια αειφόρο τοπική ανάπτυξη, όπως:

α) Δεν υπάρχει ομοιομορφία στα χαρακτηριστικά και στις σχέσεις μεταξύ μικρών πόλεων και των περιοχών που τις περιβάλλουν. Συνεπώς, δεν χρειαζόμαστε γενικές πολιτικές αλλά πολιτικές οι οποίες πρέπει να λάβουν υπόψη τους όλο το φάσμα των ιδιαιτεροτήτων που υπάρχουν,

β) Οι αγορές δεν είναι τέλειοι θεσμοί για την κατανομή πόρων και τιμών. Είναι μάλλον κοινωνικοί θεσμοί στους οποίους μερικοί συμμετέχοντες έχουν καλύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες ή σε άλλα κρίσιμα στοιχεία και συνεπώς έχουν ένα μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα έναντι των άλλων συμμετεχόντων στην αγορά,

γ) Οι συγκεντρωτικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν λειτουργούν σε αυτό το πολύπλοκο και διαφοροποιημένο περιβάλλον. Αντίθετα, ο τοπικός πληθυσμός πρέπει να αναλάβει περισσότερα καθήκοντα για να αντιμετωπίσει αυτά τα θέματα με συμμετοχή στην τοπική διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Η αρχή της επικου­ρικότητας (λήψη των αποφάσεων στο πλησιέστερο προς τον πολίτη επίπεδο) πρέπει να εφαρμοστεί,

δ) Επενδύσεις και αναζήτηση πόρων πρέπει να γίνονται στο τοπικό επίπεδο με στόχο να διασφαλιστεί η οικονομική αειφορία (Συνεταιριστικά Τραπεζικά Ιδρύματα),

ε) Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για την αύξηση και διασφάλιση της ασφάλειας των τροφίμων,

στ) Η εξειδίκευση της παραγωγής, οι μονοκαλλιέργειες και η έλλειψη μεταποίησης συρρικνώνουν τα αγροτικά εισοδήματα και καθιστούν τις αγροτικές περιοχές ιδιαίτερα ευάλωτες,

ζ) Πρέπει να διασφαλιστεί η περιβαλλοντική αειφορία κάθε δράσης, πρακτικής ή αναπτυξιακής διαδικασίας ώστε να επιτευχθεί η αειφορία.  

Η αειφόρος τοπική ανάπτυξη που πρέπει να αποτελέσει το νέο μας αναπτυξιακό υπόδειγμα, χρειάζεται μια νέα μονάδα παρέμβασης, αυτήν της λεκάνης απορροής. Οι διοικητικές περιοχές, όπως έχουν οριστεί, συχνά διαμοιράζουν τις περιοχές παρέμβασης ανάμεσα σε διαφορετικές λεκάνες απορροής καθιστώντας το συντονισμό του σχεδιασμού μια πολύ δύσκολη διαδικασία. Για παράδειγμα, εάν μια περιοχή στα χαμηλά αντιμετωπίζει προβλήματα πλημμύρων, οι παρεμβάσεις που χρειά­ζονται για τη διόρθωση της κατάστασης πρέπει να γίνουν στα ορεινά, στα ανάντη της περιοχής. Εάν αυτή η περιοχή βρίσκεται σε άλλη διοικητική διαίρεση, ο σχεδιασμός της αναγκαίας παρέμβασης γίνεται πάρα πολύ δύσκολος. Δυστυχώς, η πρόσφατη διοικητική μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεν έλαβε υπόψη της αυτήν την αρχή.

Η διαδικασία λήψης αποφάσεων απαιτεί ένα αποκεντρωμένο και συμμετοχικό σύστημα, μια και οι περιβαλλοντικές και αναπτυξιακές δράσεις απαιτούν την κοινωνική αποδοχή για μια αποτελεσματική υλοποίηση των δράσεων.

Οι αγροτικές οικονομίες στις ανεπτυγμένες χώρες βρίσκονται σε μια αυξανόμενη ευάλωτη θέση καθώς παράγουν προϊόντα χωρίς προστιθέμενη αξία, συνήθως ευπαθή και δεν έχουν την εμπορική δύναμη να υπαγορεύσουν τις τιμές. Ως αποτέλεσμα, τα αγροτικά εισοδήματα μειώνονται, μεγάλο μέρος τους μεταφέρεται στα αστικά κέντρα μέσα από το μηχανισμό των τιμών και οι τοπικές οικονομίες περνούν από μια σοβαρή κρίση.

Η κρίση αυτή αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης. Ας σημειωθεί ότι στον Ευρωπαϊκό κοινοτικό χώρο το 80% της γεωγραφικής έκτασης χαρακτηρίζεται ως αγροτική ή ημιαστική και σε αυτήν διαβιώνει το 40% του ευρωπαϊκού πληθυσμού, αλλά παράγεται μόνο το 30% του Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος. Αυτός ο χώρος που είναι συχνά στη ρητορική του ενδιαφέροντος των πολιτικών και των τεχνοκρατών πρέπει σύντομα να αποτελέσει αντικείμενο ουσιαστικών παρεμβάσεων για τη διασφάλιση της ταυτότητας και των πλούσιων πολιτισμικών στοιχείων που διασώζει.

Κάτω από το πρότυπο της αειφόρου τοπικής ανάπτυξης, η γεωργία με την ευρύτερη έννοιά της πρέπει σταδιακά να μετασχηματιστεί σε περισσότερο αειφορικές μορφές:

·         Μειώνοντας τις μονοκαλλιέργειες, οι οποίες είναι ευάλωτες τόσο οικονομικά όσο και περιβαλλοντικά,

·         Υιοθετώντας την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Εντόμων και Παρασίτων για μείωση των χημικών στα τρόφιμα όπως απαιτούν οι καταναλωτές για ασφαλή και ποιοτικά προϊόντα,

·         Συνδυάζοντας αγροτική και ζωική παραγωγή στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις για τη μείωση του κόστους και την αξιοποίηση των φυτικών και ζωικών υπολειμμάτων,

·         Κατευθύνοντας την παραγωγή για την κάλυψη τοπικών αναγκών και τη μείωση του ενεργειακού κόστους στις μεταφορές τροφίμων,

·         Μεταποιώντας την αγροτική παραγωγή στις αγροτικές και όχι στις αστικές περιοχές,

·         Μετατρέποντας την αγροτική οικονομία σε μια οικονομία σαρανταποδαρούσας που θα στηρίζεται σε ένα μεγάλο αριθμό κλάδων παραγωγής και δραστηριοτήτων,

·         Αυξάνοντας το ρόλο των αγροτικών συνεταιρισμών με την άμεση κατάργηση των αδρανών συνεταιρισμών που αποτελούν το 75% του συνόλου των συνεταιρισμών. Οι συνεταιρισμοί πρέπει να ανα­λάβουν διαδικασίες συσκευασίας, επεξεργασίας και μεταποίησης που θα βελτιώσουν την ποιότητα και τις μικρές γεωργικές επιχειρήσεις να συνεχίσουν τη λειτουργία τους και να κερδίσουν από την αύξηση της προστιθέμενης αξίας της παραγωγής.

Αναφορές:

Daoutopoulos, G., Pyrovetsi, M., and E. Petropoulou. (2001). “Greek Rural Society and Sustainable Development”. Κεφ. 6, Σελ. 151-73 in K. Eder and M. Kousis (eds) Environmental Politics in Southern Europe: Actors, Institutions and Discourses in a Europeanizing Society. Kluwer Academic Publications, Netherlands.

Δαουτόπουλος, Γ., Λ. Καζακόπουλος, και Μ. Κούση. (2005). Αγροτική Κοινωνιολογία. 3^η έκδοση. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Ζυγός.  

Δαουτόπουλος, Γ. (2006). Κοινωνιολογία του Συνεργατισμού. Θεσσαλονίκη: Α έκδοση

-------------. (2009). Αγροτική Κοινωνιολογία και Συνεργατισμός. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Ζυγός.

---

[1] Εισήγηση στο Πανελλήνιο Συνέδριο των Νέων Αγροτών, Νέα Κίος, 27 Ιουνίου 2010

ΕΦΕΤ και διατροφική ασφάλεια 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

daoutop@agro.auth.gr

Η συνεχιζόμενη κρίση γύρω από την ασφάλεια των τροφίμων, με αφορμή τη νοθεία στο σπορέλαιο, αποκάλυψε τις τραγικές ελλείψεις που υπάρχουν. Ένας φορέας που κλείνει μια δεκαετία, δεν έχει το αναγκαίο προσωπικό και εξοπλισμό, δε γνωρίζει ποιους πρέπει να ελέγξει (απουσία μητρώου επιχειρήσεων εισαγωγής, μεταποίησης, διακίνησης και εμπορίας τροφίμων) και ανταγωνίζεται άλλους φορείς με παρόμοια αποστολή. Όλα αυτά τα στοιχεία δε συνιστούν ένα ακόμα επιχείρημα για την επαναλαμβανόμενη αλλά μη υλοποιούμενη επανίδρυση του Κράτους;

Η διατροφική κρίση αποκάλυψε και μερικά άλλα βασικά θέματα που πρέπει να μας απασχολήσουν. Στην κρίση εμπλέκονται δύο μεγάλες εταιρείες και ο απλός μέσος πολίτης διερωτάται. Αυτές οι μεγάλες επιχειρήσεις και μάλιστα πολυεθνικού χαρακτήρα που έχουν εργαστήρια ελέγχου και εφαρμόζουν κανονισμούς ISO και HACCP, δε μπήκαν στον κόπο να αναλύσουν ένα τουλάχιστον δείγμα από τους χιλιάδες τόνους ηλιέλαιου που παρέλαβαν και μάλιστα από μια χώρα που δεν φημίζεται για την ασφάλεια και σχολαστικότητα στην τήρηση κανονισμών; Οι υπέρμαχοι της αγοράς κατά κόρον τονίζουν τις οικονομίες κλίμακας, την ποιότητα και την ανταγωνιστικότητα που έχουν οι μεγάλες επιχειρήσεις. Να λοιπόν που αποδεικνύονται επικίνδυνες σε τεράστια κλίμακα από μια μικρή επιχείρηση που λειτουργεί σε μια τοπική κοινωνία και ο ιδιοκτήτης και διαχειριστής της συνδέεται συχνά με αισθήματα φιλίας και γνωριμίας με τους πελάτες του. Μήπως πρέπει να πέσουν αυστηρά πρόστιμα που θα εισπραχθούν και δεν θα χαριστούν όταν μετά από κάποιο καιρό ξεχαστεί το περιστατικό;

Και μια και ο λόγος περί προστίμων, μήπως πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ποιος πρέπει να είναι ο τελικός αποδέκτης αυτών των προστίμων. Μερικά παραδείγματα. Το ΥΠΕΧΩΔΕ πριν από μερικούς μήνες επέβαλε τεράστια πρόστιμα στη ΔΕΗ για ρύπανση της ευρύτερης περιοχής της Κοζάνης. Αυτά τα πρόστιμα δεν πρέπει να διατεθούν για έργα ενίσχυσης του πρασίνου στην πληγείσα περιοχή αντί να καταλήξουν στα ταμεία του Κράτους; Η Επιτροπή Ανταγωνισμού επέβαλλε ποινές σε σειρά γαλακτοβιομηχανιών για εναρμονισμένες τιμές (καρτέλ) στην αφορά του γάλακτος από τους κτηνοτρόφους. Οι τελευταίοι δυστυχείς που αγωνίζονται να επιβιώσουν σε μια μέγγενη αυξημένων τιμών ζωοτροφών και στάσιμων ή καθοδικών τιμών πώλησης, δεν θα έπρεπε να είναι οι δικαιούχοι του προστίμου;. Είναι γνωστές οι ποσότητες που παρέδωσαν. Επομένως είναι πολύ εύκολο να εκδοθούν οι σχετικές επιταγές στο όνομά τους. Και σε αυτήν την τελευταία περίπτωση τα διατροφικά πρόστιμα πρέπει να διατεθούν αποκλειστικά στη βελτίωση του εξοπλισμού και της στελέχωσης του ΕΦΕΤ μια και το υπερχρεωμένο Κράτος αδυνατεί να εξασφαλίσει τα απαραίτητα κονδύλια. Δεν είναι ντροπή να το πούμε. Έχουμε τη διάθεση, αλλά δεν έχουμε τα χρήματα για τον ΕΦΕΤ, την παιδεία, την υγεία και τόσες άλλες ανάγκες.

Αγγελιοφόρος 9/6/2008

Κιβωτός Ορθοδοξίας και Αειφορικής Γεωργίας 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, www.daoutop.gr

Μια πρόσκληση να παραβρεθώ, να ακούσω και να μιλήσω με έφερε τον Δεκέμβρη του 2011, στην Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στους Νικητές της Καβάλας. Η γυναικεία Μονή, κάτω από την εμπνευσμένη καθοδήγηση της γερόντισσας Ευδοκίας, μαζί με την προσευχή διδάσκει μια άλλη προσέγγιση στα θέματα της παραγωγής της τροφής που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις Χριστιανικές αντιλήψεις.

Αντί να ακολουθεί τις διδαχές της σύγχρονης γεωργίας που ανακαλύπτει συνεχώς εχθρούς και προσπαθεί να τους εξολοθρεύσει, θαρρείς και ο Δημιουργός έκανε λάθος στην επιλογή τους, προσπαθεί με ήπια μέσα και γνώση να δώσει την ευκαιρία στη φύση να μας προσφέρει πλούσιους καρπούς και μάλιστα υγιεινούς.

Εδώ και τρία χρόνια, η Ιερά Μονή αποτελεί σημείο αναφοράς για τη χρήση των Ενεργών Μικροοργανισμών (ΕΜ) που ανακάλυψε το 1982 στην Ιαπωνία ο συνάδελφός μου Καθηγητής της Λαχανοκομίας και Κηπουρικής, Τερούο Χίγκα. Οι μικροοργανισμοί αυτοί με πολλαπλές εφαρμογές στην Γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία, βιολογικούς καθαρισμούς, καθαριότητα σπιτιών και χώρων εργασίας, ιατρική, εξυγίανση υποβαθμισμένων οικοσυστημάτων, κ.ά. διακινούνται ανά τον κόσμο από μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς και διατίθενται σε ένα χαμηλό κόστος για τους ενδιαφερόμενους.

Μάλιστα η δράση τους λειτουργεί προσθετικά. Ενώ στη χημική γεωργία η χρήση των χημικών προστατευτικών απαιτεί κάθε χρόνο όλο και μεγαλύτερες ποσότητες εφαρμογής, εδώ αντιθέτως έχουμε μείωση της ποσότητας και συχνότητας εφαρμογής με το πέρασμα του χρόνου. Οι ΕΜ αποκαθιστούν την υποβαθμισμένη γονιμότητα του εδάφους και δίνουν τη δυνατότητα στα φυτά να αποκτήσουν ένα πλούσιο ριζικό σύστημα.

Η Ιερά Μονή δεν περιορίζεται στη χρήση τους στις εγκαταστάσεις της Μονής (λαχανόκηπους, στάβλους, μελισσοκομείο, γενική καθαριότητα εγκαταστάσεων), αλλά διαθέτει το χώρο της για να ενημερώσει ενδιαφερόμενους παραγωγούς της περιοχής για τη χρήση τους. Αυτό δηλαδή που απεμπόλησαν εδώ και μερικές δεκαετίες να κάνουν οι Υπηρεσίες Εφαρμογών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, το κάνει η Ιερά Μονή.

Για μια ακόμη φορά έμαθα περισσότερα από όσα δίδαξα. Μακαρίζω την απόφασή μου να παραιτηθώ από το Πανεπιστήμιο για να έχω την ευκαιρία να περιδιαβαίνω την Ελληνική ενδοχώρα εκεί όπου χτυπά η καρδιά της πραγματικής Ελλάδας.

Φεύγοντας αργά το βράδυ ένοιωσα την ανάγκη να παραφράσω τον εκκλησιαστικό υμνωδό: Κύριε Επίβλεψον εξ Ουρανού και είδε και προστάτευσε τα έργα των αδελφών της Ιεράς Μονής.

 Αγγελιοφόρος, 19/1/2011

Οι Αγροτικές Κινητοποιήσεις του 2013 

Γ. Α. Δαουτόπουλος, Καθηγητής Γεωπονίας ΑΠΘ, daoutop@otenet.gr

Οι φετινές κινητοποιήσεις των αγροτών μας εξέπληξαν. Δεν ξέρω αν θα συνεχίζονται και τη στιγμή που αυτές οι σκέψεις θα δουν το φως της δημοσιότητας. Σε μια περίοδο όπου η ανεργία ξεπέρασε το 30% και η φτώχεια έχει εξαπλωθεί σε πρωτόγνωρους ρυθμούς, δεν θα περιμέναμε αιτήματα και πρακτικές της περιόδου που θέλουμε να εξαλείψουμε, να αναβιώνουν και πάλι.

Πριν από λίγες ημέρες είχα μόλις ολοκληρώσει την ομιλία μου σε μια συνάντηση αγροτών σε μια γειτονική αγροτική κωμόπολη της Χαλκιδικής. Οι ερωτήσεις είχαν εξαντληθεί και είχα αρχίσει να αποσυνδέω τον ηλεκτρονικό εξοπλισμό της ομιλίας μου, όταν με πλησίασε ένας αγρότης. Καταγράφω τη στιχομυθία.

-Κύριε Καθηγητά εσείς δεν είστε συνάδελφος με τον Υπουργό;,

-Ναι, ήμουν πριν από 3 χρόνια.

-Εντάξει, αλλά θα τον ξέρετε καλά φαντάζομαι. Τι άνθρωπος είναι;

-Τον γνώριζα ως ένα εξαιρετικό συνάδελφο με πολύ καλό ερευνητικό, συγγραφικό και διδακτικό έργο αλλά δεν ήμουν στον κύκλο των στενών του φίλων ή συνεργατών. Γιατί με ρωτάτε;.

-Σας ρωτάω για να μου πείτε που μπορούμε να τον πατήσουμε!. Ποια είναι η αδυναμία του. Είμαι αγρότης συνδικαλιστής που συμμετέχει σε αυτές τις κινητοποιήσεις.

 Έμεινα άφωνος για λίγο, αλλά σύντομα συνήλθα.

-Αγαπητέ μου δεν ξέρω τι έχεις κατά νου, αλλά νομίζω πως στα 40 και πλέον χρόνια που παρακολουθώ τα αγροτικά θέματα με έρευνα και διδασκαλία, δεν υπήρξε καλύτερος Υπουργός Γεωργίας που να γνωρίζει τα προβλήματα και να αγωνίζεται για να τα επιλύσει. Βέβαια δεν εξαρτάται από έναν και μόνο άνθρωπο η επίλυση των προβλημάτων του αγροτικού χώρου και μάλιστα μετά από τη συσσώρευση τόσων προβλημάτων από λανθασμένους χειρισμούς και παγιωμένες αντιλήψεις και πρακτικές.

Διάβασα τα αιτήματα που έχετε διατυπώσει. Αναπαράγουν κυρίως αιτήματα του παρελθόντος. Ζητάτε ασπιρίνες για να γιατρέψετε τη μεγάλη αρρώστια που δημιουργεί όλα τα προβλήματα του αγροτικού χώρου. Φοβάμαι και πως δεν την γνωρίζετε. Το μεγάλο πρόβλημα του αγροτικού χώρου είναι το σύστημα εμπορίας των αγροτικών προϊόντων. Ο καθένας μικρός και αδύναμος παραγωγός διαπραγματεύεται από θέση πλήρους αδυναμίας τη διάθεση της παραγωγής του. Με εικονικά παραστατικά (για να πάρετε λίγη παραπάνω επιστροφή στον ΦΠΑ), με συντεχνίες φωρτοεκφορτωτών, με μεταχρονολογημένες και συχνά ακάλυπτες επιταγές και άλλα τεχνάσματα, οι τιμές καταλήγουν στον καταναλωτή πενταπλάσιες της τιμής που διαθέσατε την παραγωγή σας.

Το κύριο αίτημά σας έπρεπε να είναι η δημοπράτηση των αγροτικών προϊόντων και η δημιουργία αγορών παραγωγών και όχι μεταπρατών όπως είναι οι σημερινές λαϊκές αγορές όπου οι παραγωγοί αποτελούν το 10-15% των πωλητών. Ο Βέλγος συνάδελφός σας πουλάει την παραγωγή του σε συνεταιριστικά δημοπρατήρια και εισπράττει το αντίτιμο 10 ημέρες μετά την πώληση.

-Σοβαρά κ. Καθηγητά; Αυτά που λέτε τα ακούω για πρώτη φορά. Γιατί δεν μας τα λένε αυτά οι Γεωπόνοι;

-Θα μου επιτρέψεις να σταματήσω εδώ την κουβέντα γιατί ανοίγουμε ένα ακόμη μεγάλο θέμα.

Εφημερίδα Αγγελιοφόρος 12/3/2013