50 Χρόνια Γεωργικών Εφαρμογών

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Στις 5 Μαΐου 2015, το Εργαστήριο Γεωργικών Εφαρμογών και Αγροτικής Κοινωνιολογίας της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, γιόρτασε τα 50 χρόνια από την ίδρυσή του.

Ανάμεσα σε παλιούς φοιτητές, εκλεκτά στελέχη δραστήριων επιχειρήσεων της χώρας, νέους φοιτητές, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς και καθηγητές, νυν και τέως, έγινε μια αναδρομή από τον δεύτερο στη σειρά διαδοχής διευθυντή του, τον Καθηγητή Λουκά Ανανίκα και ακολούθησε μια σύντομη αναφορά στο παρόν και μια ομιλία από στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μέλλον του συστήματος διάδοσης πληροφοριών και καινοτομίας στον αγροτικό χώρο των κρατών μελών της ΕΕ.

Ως μέλος και εγώ του προσωπικού του (άμισθος από το 1969 και έμμισθος από το 1971 μέχρι την παραίτησή μου το 2010) θα ήθελα αυτόκλητος να κάνω μια αναδρομή σε αυτήν την εορταστική επέτειο μια και δεν θα είμαι παρόν, ούτε στα 75 και πολύ περισσότερο στα 100 χρόνια από την ίδρυσή του!

Οι Γεωργικές Εφαρμογές ιδρύθηκαν στην Ελλάδα το 1950 κατά τα πρότυπα του Αμερικάνικου Συστήματος το οποίο είχα την ευκαιρία να μελετήσω κατά τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Αμερική. Οι Γεωργικές Εφαρμογές ήταν αυτές που συνέβαλαν στο Γεωργικό θαύμα της Ελλάδος. Μια χώρα που δεν μπορούσε να διαθρέψει τον πληθυσμό της, ιδιαίτερα μετά την έλευση του τεράστιου κύματος των προσφύγων, κατάφερε μέσα σε λιγότερο από 3 δεκαετίες, να αυξήσει τη γεωργική παραγωγή σε επίπεδα πρωτόγνωρα που για άλλες χώρες χρειάστηκαν 100 και πλέον έτη.

Με την ένταξη της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισε και η παρακμή των Γεωργικών Εφαρμογών στη χώρα μας μια και τα στελέχη της αφοσιώθηκαν, σχεδόν αποκλειστικά, στην εξυπηρέτηση του γραφειοκρατικού έργου που απαιτούσαν οι διαδικασίες των αγροτικών επιδοτήσεων.

Δυστυχώς, συνεχίζεται και στις μέρες μας. Τις τελευταίες 2 δεκαετίες, αναδιοργανώσεις στη διοικητική διάρθρωση του Δημόσιου τομέα, δεν οδήγησαν σε βελτίωση του προσφερόμενου έργου. Το ρόλο της διάδοσης και εφαρμογής νέων βελτιώσεων στον αγροτικό τομέα, ανέλαβε δυστυχώς ο ιδιωτικός τομέας που φυσικά δεν αποτελεί και τον πλέον αντικειμενικό και ανιδιοτελή φορέα διάδοσης. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι σήμερα κυκλοφορούν 200 ποικιλίες βάμβακος, δεκάδες ποικιλίες υβριδίων καλαμποκιού και οι παραγωγοί βομβαρδίζονται με πληροφόρηση την οποία αδυνατούν να αξιολογήσουν.

Πρέπει όμως να επισημάνουμε και δύο άλλες αρνητικές εξελίξεις ή παράγοντες που εμποδίζουν το ρόλο των Γεωργικών Εφαρμογών στη χώρα μας. Ο πρώτος έχει να κάνει με τους ίδιους τους αγρότες παραγωγούς. Όπως και στην υπόλοιπη κοινωνία, για να μην κατηγορούμε μόνο τους γεωργούς και κτηνοτρόφους, είμαστε γεμάτοι από ξερόλες. Όλοι είναι ικανοποιημένοι με αυτά που ξέρουν και δεν αισθάνονται την ανάγκη να ψάξουν για κάτι καινούργιο, για κάτι διαφορετικό. Το έχω δει και στους αιρετούς και στα στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε μια προσπάθεια να συμβάλουμε στην επίλυση του τεράστιου προβλήματος της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, διαδίδοντας την κομποστοποίηση των φυτικών υλικών, ιδιαίτερα στην Ελληνική ύπαιθρο.

Απότοκος αυτής της στάσης είναι και η δεύτερη διάσταση του προβλήματος. Η παθητική στάση των παραγωγών στο θέμα της ενημέρωσης. Περιμένουν την πληροφορία να έρθει στα αυτιά τους τηρώντας μια εντελώς παθητική στάση, αντί για μια ενεργητική στάση. Να την αναζητήσουν οι ίδιοι στα γνωστά κανάλια που σήμερα, με τη διάδοση της πληροφορικής, μπορούν να μεταφέρουν την πληροφόρηση με ασήμαντο κόστος και με ασύλληπτες ταχύτητες.

Οι Γεωργικές Εφαρμογές είναι εξίσου απαραίτητες και σήμερα μια και πολλοί αναμένουν την πολυπόθητη έξοδο από την κρίση στον αγροτικό τομέα. Αν έχουμε πάψει να αυτοσχεδιάζουμε, είναι καιρός να καθίσουμε και να προβληματιστούμε για το σχεδιασμό ενός αξιόπιστου και αποτελεσματικού συστήματος ενημέρωσης και διάδοσης καινοτομιών στον αγροτικό χώρο.

Για Μια Γεωργία της Γνώσης και της Αειφορίας 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Αυτός θα είναι ο τίτλος της ομιλίας μου την προσεχή Κυριακή στο Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας. Η ομιλία γίνεται στα πλαίσια της συμμετοχής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας στον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων με το γενικό θέμα: «Μουσεία για μια κοινωνία με προοπτικές», με σκοπό τα Μουσεία να προβάλλουν πρότυπα για μια κοινωνία λιγότερο καταναλωτική, πιο ανοικτή σε συνεργασίες και με σεβασμό στα οικοσυστήματα.

 Την Κυριακή 17 Μαΐου και ώρα 12:00 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση με τίτλο: «Βιώσιμη αγροτική παραγωγή στην Πέλλα. Εικόνες από το χθες, ιδέες για το αύριο». Κύριος ομιλητής θα είναι ο καθηγητής της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. κ. Γεώργιος Δαουτόπουλος, με θέμα: «Η γεωργία της γνώσης και της αειφορίας».

Για την αγροτική παραγωγή στην Αρχαία Πέλλα θα μιλήσει ο Χαράλαμπος Τσούγγαρης, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας. Θα ακολουθήσει περιήγηση στο Μουσείο με το ίδιο θέμα. Την εκδήλωση θα χαιρετίσει η δρ. Ελισάβετ Τσιγαρίδα, Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας. Η είσοδος στο Μουσείο θα είναι ελεύθερη για τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση.

Ως μια πρόγευση των όσων θα τονίσω στην ομιλία μου θα ήθελα να επισημάνω ότι η Γεωργία στην Πέλλα ακολουθεί μια στρεβλή πορεία η οποία πρέπει άμεσα να διορθωθεί. Οι λόφοι που περιβάλλουν την Πέλλα και είχαν παραδοθεί στην βαμβακοκαλλιέργεια αποτελούν κλασσικό παράδειγμα κακοδιαχείρισης του αγροτικού περιβάλλοντος. Το βαμβάκι είναι για τον Κάμπο των Γιαννιτσών. Όχι για αυτούς τους λόφους, όπου για να εξασφαλίσουν το αναγκαίο νερό κατέβαζαν τις αντλίες όλο και πιο βαθιά. Λέγεται ότι έφτασαν να αντλούν από βάθος 300 και πλέον μέτρων.

Οι λόφοι αυτοί είναι ιδανικοί για Αμπελοκαλλιέργεια και για την παραγωγή εκλεκτών κρασιών που θα μπορούσαν με ονόματα δανεισμένα από το ένδοξο παρελθόν του Μακεδονικού Βασιλείου να αποτελέσουν αναμνηστικά δώρα των δεκάδων χιλιάδων επισκεπτών του αρχαιολογικού χώρου. Ταυτόχρονα η αμπελοκαλλιέργεια θα εξασφάλιζε μεγαλύτερο και σταθερότερο εισόδημα για τους γεωργούς της περιοχής ενώ είναι μια καλλιέργεια άριστα προσαρμοσμένη στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας μας.

Να θυμίσουμε στους κατοίκους της περιοχής ότι η αμπελοκαλλιέργεια ήταν ευρύτερα διαδεδομένη στην περιοχή από τους χρόνους του Οθωμανικού ζυγού. Η Μητρόπολη των Γιαννιτσών είναι ο μοναδικός Ιερός Ναός της χώρας που έχει χτιστεί όχι με άμμο, ασβέστη και νερό, αλλά με άμμο, ασβέστη και κρασί!. Ναι με κρασί, γιατί όταν ο τοπικός θρησκευτικός ηγέτης των Μουσουλμάνων έμαθε ότι οι Χριστιανοί είχαν εξασφαλίσει άδεια από την υψηλή Πύλη το 1858 για να ανεγείρουν Ναό, θύμωσε αλλά του ήταν αδύνατο να εναντιωθεί στην απόφαση του Πασά. Έτσι, απαγόρευσε την πρόσβαση των Χριστιανών στα νερά της περιοχής, πιστεύοντας ότι αυτό θα οδηγούσε σε ματαίωση των σχεδίων τους. Ένας όμως Χριστιανός έριξε την ιδέα. Αντί για νερό, να χρησιμοποιήσουν κρασί από τα βαρέλια όλων των Χριστιανών της πόλης και των γύρω χωριών. Όπερ και εγένετο με τα θυρανοίξια να τελούνται το έτος 1867.

Βιοποικιλότητα σε Αγρόκτημα

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Όλοι οι οικολόγοι την εκθειάζουν, αλλά λίγοι έχουν τη δυνατότητα να την κάνουν πράξη και να την βιώνουν ακόμη και στη γεωργία που είναι γνωστό πως απλοποιεί τα οικοσυστήματα με τις μονοκαλλιέργειες τις οποίες εισάγει.

Το κτήμα σιτοβολώνας, ακατάπαυστα για πάνω από 40 και πλέον χρόνια, πριν αρχίσει να γνωρίζει μια άλλη φιλική προς το περιβάλλον μεταχείριση, πριν από 15 έτη. Οι γαιοσκώληκες απόντες, όπως επίσης και το φυσικό και ζωογόνο τριφύλλι. Έκανε την εμφάνισή του 5 ολόκληρα χρόνια μετά την παύση της σιτοκαλλιέργειας. Η εξήγηση απλή. Η υπολειμματική δράση των ζιζανιοκτόνων που χρησιμοποιούνται στην σιτοκαλλιέργεια φθάνουν ακόμη και στα 5 χρόνια. Ακόμη και ο μικρός αυτός σπόρος του τριφυλιού, είναι προικισμένος από τη φύση με την ικανότητα να διαγνώνει ότι το περιβάλλον δεν είναι ευνοϊκό για τη βλάστησή του και καλά θα κάνει να συνεχίσει το λήθαργό του. Από τότε παίρνω μαθήματα από τη φύση που παραμένουν ζωντανά και ανεξίτηλα στη μνήμη μου και νοιώθω την ανάγκη, σαν δάσκαλος για μια ζωή, να τα μεταλαμπαδεύω. 

Αρχές του Μάη, ανηφόρισα στο πατρικό κτήμα στην Καστοριά για τις πρώτες καλλιεργητικές φροντίδες στον καρυδεώνα. Περπάτησα λίγο στο κτήμα, θαυμάζοντας την ποικιλότητα στην αυτοφυή βλάστηση, πριν ανέβω στο τρακτέρ και αρχίσω το έργο της κοπής του χόρτου. Είχε ξεπεράσει τα 30 εκατοστά και έπρεπε να κοπεί για να επιστρέψει πίσω στο έδαφος και σε πιο εύκολα αφομοιώσιμη μορφή, τα πολύτιμα θρεπτικά στοιχεία που είχε συγκεντρώσει.

Καθώς συνέχιζε η κοπή και οι διάδρομοι με το κομμένο χόρτο φάρδαιναν, έκαναν την εμφάνισή τους πουλιά που τσιμπολογούσαν έντομα και σπόρους που τώρα τους ήταν πιο ορατά και εύκολα στη συλλογή. Μου έκανε εντύπωση ένα σε μέγεθος μεγάλου σπουργιτιού με λοφίο στο κεφάλι που απομακρύνονταν μόνο όταν το τρακτέρ έφθανε σε απόσταση 3 περίπου μέτρων από το σημείο που βρίσκονταν. Μου άρεσε η φιλικότητά του. Λίγο αργότερα το προσδιόρισα. Ήταν ο Κατσουλιέρης ή Κορυδαλλός ο λοφιοφόρος.

Σε λίγο διέκρινα και ποντίκια που έφευγαν τρομαγμένα γιατί τα περίμενε βίαιος θάνατος, αν παρέμεναν στις θέσεις τους και περνούσαν από πάνω οι λεπίδες του καταστροφέα. Δυστυχώς όμως για μερικά από αυτά καραδοκούσε ένας άλλος φτερωτός εχθρός που αψηφούσε την παρουσία και τον θόρυβο του μηχανήματος. Πλησίαζε στα 6-10 μέτρα και από ένα κλαδί εφορμούσε μόλις ένα ποντίκι έσπευδε να απομακρυνθεί αναζητώντας καταφύγιο στην άκοπη βλάστηση. Με 2-3 χτυπήματα με το ράμφος το ακινητοποιούσε και πιάνοντας γερά πετούσε προς το μέρος της φωλιάς του. Ο εχθρός του εχθρού ήταν οι κάργες. Οι κάργες τις οποίες γνώρισα από τα παιδικά μου χρόνια σε ένα χωριό του κάμπου των Γιαννιτσών και για τις οποίες έχω καταθέσει τη βιωματική μου εμπειρία βρήκαν, όπως φαίνεται, εξαιρετικές λιχουδιές. Σε πάνω από 6 περιπτώσεις ήμουν μάρτυρας του πολύ αποτελεσματικού κυνηγιού τους. Θα μου πείτε, αφού υπάρχουν ποντίκια στο κτήμα, δεν υπάρχουν και φίδια; Και βέβαια υπάρχουν. Ένα από αυτά μου το αποκάλυψαν πάλι οι κάργες, καθώς σκοτωμένο από τον καταστροφέα, τσιμπολογούσαν τα εντόσθια του.

Να λοιπόν πως η φύση διασφαλίζει την ισορροπία και δεν επιτρέπει σε ένα είδος να πολλαπλασιαστεί σε μεγάλους αριθμούς. Σε μια ισορροπημένη φύση για κάθε είδος υπάρχει και ο εχθρός του που διασφαλίζει τον έλεγχο του πληθυσμού του. Ακόμη ένα μάθημα από τη φύση.

Εφημερίδα ΟΔΟΣ Καστοριάς 25/6/2015

Διαχείριση Φυτικών Υλικών 

Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας, www.daoutop.gr

Το πρόβλημα των απορριμμάτων στη χώρα μας οξύνεται παρά αμβλύνεται τις τελευταίες δεκαετίες, παρά τη μείωση που παρατηρείται στα παραγόμενα απορρίμματα ως αποτέλεσμα και αυτό της οικονομικής κρίσης. Το πρόβλημα των ημερών στην Τρίπολη, στο Άργος και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου που πνίγονται κυριολεκτικά στα απορρίμματα αφού έχουν μεταβληθεί σε αστικές χωματερές (παγκόσμια πρωτοτυπία), είναι κατάληξη του σημερινού συστήματος διαχείρισης των απορριμμάτων. Τρία είναι, κατά τη γνώμη μας, τα βασικά αίτια.

1)      Η παντελής απουσία πολιτικής μείωσης των απορριμμάτων. Το μήνυμα που στέλνουν στον πολίτη οι Διοικούντες είναι: Κατανάλωσε, κατανάλωσε και μη σε νοιάζει τι θα γίνουν τα απορρίμματα που παράγεις. Εμείς θα φροντίσουμε να τα εξαφανίσουμε,

2)      Σωρεία λανθασμένων πολιτικών και πρακτικών ανακύκλωσης που εμπέδωσαν στον πολίτη την πεποίθηση της αναποτελεσματικότητας των σχετικών συστημάτων. Έτσι, κάθε νέα προσπάθεια, έχει να αντιμετωπίσει ένα πολύ αρνητικό κλίμα, και

3)      Η αδυναμία μας να εμπλέξουμε τον πολίτη στην επίλυση του προβλήματος φοβούμενοι ότι, αν του ζητήσουμε βοήθεια, θα είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι δεν είμαστε ικανοί να του λύσουμε ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Μέσα σε αυτό το δυσμενές κλίμα, μερικοί Δήμοι τόλμησαν και τολμούν να καινοτομήσουν και να βγουν από το αδιέξοδο καλώντας τους δημότες του να ενημερωθούν από ειδικούς και να πάρουν μέρος στην οικιακή ανακύκλωση των φυτικών υλικών. Αξίζει να τους αναφέρουμε για να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση σε μια περίοδο που τα παραδείγματα προς αποφυγήν είναι τα κυρίαρχα. Οι Δήμοι Νεάπολης-Συκεών, Θέρμης, Σταυρούπολης, Τριανδρίας, Πανοράματος και Θερμαϊκού Θεσσαλονίκης, Θηβαίων, Κομοτηνής, Κοζάνης, Ρόδου, Κηφισιάς Αττικής, Σύρου, Κορυδαλλού, Λευκάδας, Αγίου Στεφάνου, Ερμιονίδας, Παλλήνης, Θήρας, Ιεράπετρας, Δροσιάς, Αγίου Στεφάνου Αττικής και πολλοί άλλοι.

Η ανακύκλωση των φυτικών υλικών παρουσιάζει μερικά πλεονεκτήματα που αξίζει να μνημονευτούν:

•     Είναι το μεγαλύτερο κλάσμα στα οικιακά απορρίμματα με συμμετοχή 35-65%, ανάλογα με την εποχή και την περιοχή, όπως προέκυψε από ειδικές έρευνες, δικές μας και άλλων, στη χώρα μας (Συκιές, Κομοτηνή),
•     Έχει πάρα πολύ χαμηλό κόστος υλοποίησης,
•     Οι δαπάνες οικιακής ανακύκλωσης αποσβένονται σε διάστημα 5 μηνών από την εξοικονόμηση πόρων (μεταφορικά, εργατικά, τέλη χώρου απόθεσης)!. Αν γνωρίζετε άλλη πιο αποδοτική επένδυση σε αυτήν την οικονομική δυσπραγία που μας ζώνει ολούθε, να μου το πείτε παρακαλώ για να ανακαλέσω πάραυτα,
•     Τα οφέλη της ανακύκλωσης παραμένουν στους πολίτες, σε αντίθεση με όλες τις άλλες μορφές ανακύκλωσης. Το παραγόμενο βιολογικό λίπασμα είναι το καλύτερο εδαφοβελτιωτικό που υπάρχει σήμερα,   
•     Παροχή ικανοποίησης στους πολίτες ότι συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος με έργα και όχι με λόγια.

Ας σημειωθεί ότι σε λίγο θα απαγορευτεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση η ταφή φυτικών υλικών στους ΧΥΤΑ, κάτι βέβαια που έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο και ως πράξη σωφροσύνης και απλής λογικής. Αποτελεί παραλογισμό να υποβάλλεται το κοινωνικό σύνολο σε τεράστιες δαπάνες για την κατασκευή ΧΥΤΑ και στη συνέχεια να θάβουμε σε αυτούς υλικά τα οποία η φύση ανακυκλώνει από μόνη της. Παρά τον αρχικό σχεδιασμό που μιλούσε για επάρκεια 33 ετών, ο ΧΥΤΑ Μαυροράχης στη Θεσσαλονίκη έχει διάρκεια ζωής μικρότερης των 5 ετών! Αναρωτιέμαι ποια είναι η προσδόκιμη επάρκεια του ΧΥΤΑ της ΔΙΑΔΥΜΑ η οποία έσπευσε να ανοίξει τον ΧΥΤΑ της για να δεχθεί τα απορρίμματα της Τρίπολης με τέλος 25 ευρώ ανά τόνο. Αναρωτιέμαι τι άλλο τρελό θα ακούσουμε σε αυτή τη χώρα.

Οι προσεκτικοί αναγνώστες της ΟΔΟΥ θα θυμούνται ότι ο υπογράφων είχε ασχοληθεί με το θέμα των απορριμμάτων και ιδιαίτερα της διαχείρισης των φυτικών υλικών (τεύχη 612, 648, 650, 651 και 712) και μάλιστα ήρθε σε πλήρη αντιπαράθεση με τη Διοίκηση της ΔΙΑΔΥΜΑ, η οποία διαλαλούσε την καύση των απορριμμάτων ως τη μόνη ενδεδειγμένη λύση.

Έκτοτε, με ευχαρίστηση διαπίστωσα ότι προμηθεύτηκε κάδους κομποστοποίησης φυτικών υλικών και τους μοίρασε σε ισάριθμους κατοίκους, αλλά με μια πρόχειρη οργάνωση που αποδείκνυε ότι δεν πίστευε σε αυτή τη διαχείριση και προφανώς το έκανε για να ρίξει, κατά τη γνωστή έκφραση, στάχτη στα μάτια επικριτών, όπως ο υπογράφων και πολλοί άλλοι από την Κοζάνη.

Με ευχαρίστηση διαπιστώνω ότι η νέα Διοίκηση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας επανεξετάζει, και πολύ καλά κάνει, την υπάρχουσα δέσμευση πριν αυτή χαλκεύσει με την προγραμματική σύμβαση, δυσβάστακτα βάρη στους Δήμους και βέβαια σε όλους τους πολίτες της Περιφέρειάς μας. Αξιέπαινη είναι και η πρωτοβουλία του βουλευτή Καστοριάς του ΣΥΡΙΖΑ, του κ. Διαμαντόπουλου, για μια νέα επανεξέταση, έστω και στο πάρα πέντε, για να μην δεσμευτεί, όπως πολύ σωστά επισημαίνει, η Δυτική Μακεδονία για 30 ολόκληρα χρόνια με μια λεόντεια σύμβαση που θα ανεβάσει, κατά πληροφορίες μας, το κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων στα 80 και πλέον ευρώ ανά τόνο τα οποία θα συνεχίσουν να πληρώνονται ακόμη και αν οι ποσότητες των προσκομιζομένων απορριμμάτων λιγοστέψουν, είτε λόγω λιτότητας, είτε λόγω ανακύκλωσης στην πηγή!.

Στο κορύφωμα της κρίσης, η νέα κυβέρνηση οφείλει να επανεξετάσει τον εθνικό σχεδιασμό διαχείρισης των απορριμμάτων. Οι προηγούμενες Κυβερνήσεις, ενδίδοντας σε πιέσεις μεγάλων συμφερόντων και παρά τις διακηρύξεις τους σε κάθε περίπτωση για πράσινη ανάπτυξη (μάλλον εννοούσαν πράσινα άλογα), υιοθέτησαν λύσεις διαχείρισης που οδηγούν σε σπατάλη πολύτιμων πόρων, επιβάρυνση των πολιτών με δυσβάστακτα τέλη καθαριότητας και σοβαρή υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Μπροστά στις νέες αντιδράσεις που θα προκαλέσει η σχεδιαζόμενη και υλοποιούμενη αδιέξοδη διαχείριση, τα προ μερικών ετών σοβαρά γεγονότα της Κερατέας θα ωχριούν.

Πριν από λίγες ημέρες, μια πολύ ενδιαφέρουσα ημερίδα που διοργάνωσε το Κέντρο Επιχειρηματικής και Πολιτιστικής Ανάπτυξης (ΚΕΠΑ) του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ήρθε να επιβεβαιώσει με τις ενδιαφέρουσες και τεκμηριωμένες εισηγήσεις Ελλήνων και Ξένων ερευνητών την αδιέξοδη πορεία που ακολουθήσαμε και δυστυχώς ακολουθούμε. Αντί για τη διαλογή στην πηγή, υιοθετούμε την ανάμειξη στην πηγή και την προσπάθεια διαχωρισμού στη συνέχεια με κοστοβόρες και αδιέξοδες διαδικασίες που δεν ανακτούν παρά ελάχιστα υλικά χαμηλής ποιότητας και τελικά θάβουν το σύνολο σχεδόν των απορριμμάτων!. Η πολυδιαφημισμένη καύση τους δεν θα λύσει το πρόβλημα. Μέχρι το 2020 έχουμε υποχρέωση να μειώσουμε το 50% των αστικών στερεών απορριμμάτων ενώ από το 2009 έπρεπε να μειώσουμε κατά 50% τα οργανικά απορρίμματα που κατέληγαν στους ΧΥΤΑ. Σύντομα πρόστιμα της τάξης των 35 ευρώ ανά τόνο βιοαποικοδομήσιμων που θα θάβονται αντί να ανακυκλώνονται θα μετακυληστεί στα δημοτικά τέλη των αντίστοιχων Δήμων. Η πρωτοβουλία της Ένωσης Κονσερβοποιών Βορείου Ελλάδος που μετατρέπει τα φυτικά υπολείμματα των μελών της σε πολύτιμη οργανική ουσία, αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα πρωτοβουλίας που πρέπει πολύ σύντομα να βρει μιμητές.

Σε αυτή τη χώρα της διαπλοκής και της αδιαφάνειας, οι ανεξάρτητες φωνές παραμερίζονται για να ακουστούν οι αργυρώνητοι συνάδελφοι. Ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, απαλλαγμένος από ιδιοτέλειες, νοιώθω την ανάγκη να απευθύνω για μια ακόμη φορά έκκληση προς τη νέα πολιτική ηγεσία και τη Δημόσια Διοίκηση (είδος εν ανεπαρκεία), να υιοθετήσουν λύσεις φιλικές προς το περιβάλλον, χαμηλού κόστους και με έντονο το στοιχείο της αειφορικότητας.

Όλοι όσοι παράγουν τρόφιμα, είτε επαγγελματικά είτε ερασιτεχνικά, γνωρίζουν τη μεγάλη σημασία της οργανικής ουσίας στην ποιοτική και ποσοτική βελτίωση της παραγωγής. Τα Ελληνικά εδάφη, από μια σειρά κακών χειρισμών, άγνοιας και αδυναμίας της πολιτείας να εφαρμόσει τις ανάλογες πολιτικές, για τις οποίες μάλιστα δεσμεύτηκε στα Κοινοτικά Όργανα, είναι πάρα πολύ φτωχά σε οργανική ουσία. Αυτήν την πολύτιμη οργανική ουσία αντί να την ανακτήσουμε από τα οικιακά, δημοτικά και βιομηχανικά απορρίμματα, θα την οδηγήσουμε στην πυρά αφού την αναμείξουμε με Κύριος είδε τοξικά και βαρέα μέταλλα, αγνώστου συνθέσεως και ποσότητας.

Όλα αυτά τα φυτικά υλικά είναι πολύτιμα εδαφοβελτιωτικά που μπορούν αν ανακτηθούν, να αξιοποιηθούν με τεχνολογία γνωστή και μη δαπανηρή σε αρχική επένδυση και λειτουργικό κόστος. Να σημειωθεί ότι ένα φτυάρι οργανικής ουσίας που παράγεται από τη ζύμωση των φυτικών υλικών ισοδυναμεί με 40 φτυάρια της γνωστής κοπριάς των ζώων που όλο και σπανίζει και υποβαθμίζεται από την ανεξέλεγκτη χρήση αντιβιοτικών στις εντατικές εκτροφές.

 Το έδαφος είναι μια μεγάλη αποθήκη οργανικών υλικών. Υπολογίζεται ότι το έδαφος που διαχειρίζεται με ορθολογισμό, περιέχει περισσότερο άνθρακα από αυτόν που υπάρχει στην ατμόσφαιρα και δεσμεύεται από τη φυτική βλάστηση. Υπολογίζεται ότι στα εδάφη έχουν αποθηκευθεί από 1.100 μέχρι 1.600 τρισεκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, που είναι η διπλάσια ποσότητα από αυτήν που έχει αποθηκευτεί στη βλάστηση του πλανήτη (560 τρις) ή στην ατμόσφαιρα της γης (750 τρις).

Ο άνθρακας αυτός τρέφει τα δισεκατομμύρια των μικροοργανισμών που φιλοξενεί το έδαφος και μέσα από τις διαδικασίες της ανταλλαγής, εξασφαλίζει τη μεταφορά των θρεπτικών στοιχείων στα φυτά, αδαπάνως για τον άνθρωπο. Στην εποχή των κλιματικών αλλαγών και της προσπάθειας να περιορίσουμε τις εκλυόμενες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, έχουμε τη δυνατότητα με πολύ χαμηλό κόστος να περιορίσουμε αυτές τις εκπομπές, να βελτιώσουμε τη γονιμότητα των εδαφών και να αυξήσουμε το απόθεμα του εδάφους σε άνθρακα, θέτοντας σε κίνηση τις βιολογικές ανταλλαγές της μικροπανίδας και μικροχλωρίδας.

Αυτές είναι ουσιαστικές πολιτικές πράσινης ανάπτυξης. Οι άλλες, όπως η σχεδιαζόμενη καύση είναι, όπως θα την έλεγε η αγράμματη και συγχωρεμένη Μικρασιάτισα γιαγιά μου, «γιαλαντζί».

Για όσους κρίνουν ότι ο γράφων θεωρητικολογεί και ότι αυτά δεν γίνονται στην πράξη, θέτει τον εαυτό του, για μια ακόμη και τελευταία φορά στη διάθεση των αρχών του Νομού, αν έχουν διάθεση να ακούσουν και εφαρμόσουν μια επιστημονική άποψη με χαρακτηριστικά αειφορίας που μιμείται τη φύση η οποία ως γνωστόν δεν παράγει απορρίμματα. Αλλοίμονο μας αν παρήγαγε. Σήμερα δεν θα ζούσαμε.

Εφαρμογές  των  Ενεργών  Μικροοργανισμών στη Γεωργία της Ελλάδος 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας ΑΠΘ

Συχνά με ρωτάνε ή με γράφουν αναγνώστες των βιβλίων μου και της ιστοσελίδας. Το ίδιο ερώτημα μου θέτουν κάθε φορά που κάνω αναφορά στους EM στις διαλέξεις που δίνω ανά τη χώρα. Πόσο διαδεδομένη είναι η χρήση των Ενεργών Μικροοργανισμών στη χώρα μας;.

Ειλικρινά δεν το γνωρίζω γιατί δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία. Ούτε και οι δύο εταιρείες που τα εισάγουν δημοσιεύουν παρόμοια στοιχεία. Αυτό που μπορώ να πω με βεβαιότητα είναι ότι η εφαρμογή τους υπολείπεται σε μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητες που έχουν. Επομένως προκύπτει ένα άλλο ερώτημα. Γιατί καθυστερεί η εφαρμογή τους στην Ελλάδα.;

Οι λόγοι είναι τρεις κατά τη γνώμη μου. Πρώτον το γεγονός ότι η βιολογική γεωργία δεν έχει προχωρήσει στο βαθμό που έχει διαδοθεί σε άλλες χώρες και μάλιστα με πιο αντίξοες συνθήκες (π.χ. η Αυστρία όπου το 17,4% των εκτάσεών της καλλιεργούνται βιολογικά έναντι 3,84% της χώρα μας).

Δεύτερον, στο γεγονός ότι οι Έλληνες παραγωγοί «δεν ψάχνονται» κατά το κοινώς λεγόμενο. Δεν αναζητούν την πληροφόρηση ενεργητικά, αλλά παθητικά. Περιμένουν η πληροφόρηση να φθάσει σε αυτούς.

Τρίτον, και οι δύο εταιρείες δεν διαθέτουν όχι μόνο καλά εκπαιδευμένο Γεωτεχνικό προσωπικό, αλλά ούτε έναν επιστήμονα για να δώσει πληροφορίες και οδηγίες, αλλά και για να κάνει πειράματα στη χώρα μας με διάφορες καλλιέργειες ώστε να έχουμε μετρήσιμα αποτελέσματα και επί Ελληνικού εδάφους.

Ο συντάκτης του παρόντος άρθρου δε δύναται, όπως αντιλαμβάνεστε, παρόλο που έχει γράψει και το μόνο επιστημονικό βιβλίο που υπάρχει στη χώρα μας για τους Ενεργούς Μικροοργανισμούς, να υποκαταστήσει το ρόλο και τις υποχρεώσεις των εδώ αντιπροσωπειών. Ούτε βέβαια εκτίμησαν την έκδοση του βιβλίου που έγινε με δική μου πρωτοβουλία και χρηματοδότηση.

Οι Ενεργοί Μικροοργανισμοί εισάγονται στη χώρα μας από δύο εταιρείες και χώρες, όπου και παρασκευάζονται. Από την Αυστρία, από την εταιρεία Multikraft (στην Ελλάδα www.naturam.gr με έδρα τα Φιλιατρά Μεσσηνίας) και από τη Γερμανία (Emico) (στην Ελλάδα www.emhellas.gr με έδρα στην Αθήνα) με δύο ξεχωριστές αντιπροσωπείες.

Η εταιρεία Multikraft ήταν η πρώτη εταιρεία που ξεκίνησε την παρασκευή και διακίνηση των Ενεργών Μικροοργανισμών στην Ευρώπη. Πριν από μερικά χρόνια ήρθε σε δικαστική διαμάχη με τον κ. Χίγκα και έκτοτε διακινεί τα προϊόντα της με την επωνυμία στα Ελληνικά ως Αποτελεσματικοί ή Ενεργοί Μικροοργανισμοί (στα Αγγλικά Effective Microorganisms) ενώ αυτά του κ. Χίγκα έχουν στα Ελληνικά την ονομασία Ενεργοί Μικροοργανισμοί 1 ή σε συντομογραφία ΕΜ-1.

Η εταιρεία Multikraft  διαθέτει στην Ελλάδα μια πολύ μεγαλύτερη γκάμα προϊόντων από αυτήν της EMICO και παράλληλα διαθέτει και αξιόλογο και πολύ χρήσιμο εξοπλισμό παρασκευής και εφαρμογής των Ενεργοποιημένων Μικροοργανισμών.

Δεν υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία αξιολόγησης των ΕΜ των δύο αυτών εταιρειών. Μέχρι τότε πρέπει να θεωρούνται και οι δύο πηγές των ΕΜ εξίσου αποτελεσματικές.

Επαφίεται σε εσάς να κάνετε τη δοκιμή, να αξιολογήσετε το κόστος και τη γκάμα των προσφερόμενων προϊόντων και να υιοθετήσετε τους ΕΜ της μιας ή της άλλης εταιρείας. Όταν ολοκληρωθεί η δική μας αξιολόγηση που αυτοχρηματοδοτείται, θα σας γνωρίσουμε τα αποτελέσματα.

Πωλείται  αγροτεμάχιο 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας, www.daoutop.gr

Λίγη αποταμίευση που περίσσεψε από τo εφάπαξ μετά την εξόφληση του στεγαστικού δανείου, σε συνδυασμό με την εκτίμηση που τρέφω στη γεωργική γη και μάλιστα αυτήν που διατηρεί ακόμα τη γονιμότητά της, αλλά και η αβεβαιότητα των ημερών ή μάλλον εβδομάδων, με οδήγησε στην αναζήτηση ενός αγροκτήματος.

Το πιο εύκολο μέσο αναζήτησης είναι το διαδίκτυο και συνεπώς προς αυτό κατευθύνθηκα αμέσως. Οι καταχωρήσεις πολλές και μάλιστα με φωτογραφίες αλλά, ο λίγος χρόνος αναζήτησης, με γέμισε με πλήρη απογοήτευση. Αυτό που διαλαλούσαν οι πωλητές προς τους υποψήφιους αγοραστές δεν ήταν τα αγρονομικά χαρακτηριστικά του αγροτεμαχίου που πουλούσαν αλλά τα οικοπεδικά (κοντά σε άσφαλτο, σε επαρχιακή ή εθνική οδό. Κάποιος διαλαλούσε την εγγύτητα σε σταθμό διοδίων θαρρείς και θα έστηνα καντίνα σε αγρό 40 και πλέον στρεμμάτων. Πάρα πολλοί διαλαλούσαν την πανοραμική θέα!. Διαλαλούν επίσης ότι είναι άρτια και οικοδομήσιμα (φυσικά και είναι αν έχει έκταση πάνω από 4 ή 6 στρέμματα), θαρρείς και θα οικοδομήσουμε όλα τα αγροκτήματα. Η κερδοσκοπία στο μεγαλείο της. Κόντεψα να τρελαθώ!. Ουδείς μιλά για γονιμότητα, για σύσταση του εδάφους, κλίση, στάθμη του υπόγειου υδροφορέα, καλλιέργειες που γίνονται, κ.ά..

Όσο για τις τιμές, συναγωνίζονται αυτές των οικοπέδων. Με τιμές όμως οικοπέδων, η μόνη καλλιέργεια που μπορεί να αφήσει κάποιο ελάχιστο περιθώριο κέρδους είναι η χασισοφυτεία!. Ναι, μην γελάτε ή απορείτε. Έτσι είναι. Ένα χωράφι με τιμή 5.000 ευρώ το στρέμμα επιβαρύνεται με τόκους κεφαλαίου, ακόμη και με το χαμηλό επιτόκιο του 3%, με 150 ευρώ πριν κανείς πατήσει το πόδι του στο χωράφι για να κάνει μια καλλιέργεια. Οργώματα, λιπάσματα, σπορά, φυτοπροστασία, συγκομιδή και αβέβαιη διάθεση στην αναρχούμενη εμπορία των αγροτικών προϊόντων καθιστούν τις επενδύσεις στον αγροτικό τομέα τις πιο αβέβαιες και κοστοβόρες.

Γελάω κάθε φορά που ακούω πολιτικά πρόσωπα να μιλούν για τη στροφή στη γεωργία, την ατμομηχανή της οικονομίας.

Πότε θα καθιερωθεί η πώληση των γεωργιών προϊόντων όχι στα μουλωχτά στο χωράφι, αλλά με διαφάνεια σε δημοπρασίες; Πότε θα καθιερωθούν χρήσεις γης και προστασία της γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας; Μείναμε τελευταίοι στην Ευρώπη ή μάλλον παρέα με την Αλβανία!. 

Ο Δρόμος προς την Αειφορία 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα, όπως και οι δρόμοι της αρετής και πρέπει να είναι αποτέλεσμα ελεύθερης και ενσυνείδητης επιλογής. Επιλέγω την αειφορία γιατί θέλω να διασφαλίσω και το μέλλον αυτών που θα με διαδεχθούν σε αυτό το λειτούργημα της παραγωγής ασφαλούς τροφής για μένα, την οικογένειά μου και τους συνανθρώπους μου.

Η αειφορία είναι μονόδρομος. Αργά ή γρήγορα θα την επιλέξουμε ελεύθερα ή αναγκαστικά. Προφανώς, η έγκαιρη επιλογή είναι προτιμητέα από αυτήν που θα μας επιβάλλει η φύση ως μόνη διέξοδο στα συσσωρευμένα προβλήματα της υποβάθμισης των γεωργικών οικοσυστημάτων που προκαλεί κάθε χρόνο και συσσωρευτικά η εφαρμογή της σύγχρονης, συμβατικής ή καλύτερα χημικής γεωργίας.

Δυστυχώς εθελοτυφλούμε και προσπαθούμε να βρούμε τρόπους για να ξεφύγουμε από τις περιβαλλοντικές υποχρεώσεις που μας επιβάλλουν οι κανονισμοί της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που αγωνίζονται, κατά τρόπο μηχανιστικό θα έλεγα, να προτρέψουν στην υιοθέτησή της αειφορίας.

Έχω τονίσει πολλές φορές ότι η υιοθέτηση της αειφορίας πρέπει να γίνει σταδιακά. Συχνά την παρομοιάζω σαν την επιδίωξη των Χριστιανών να γίνουν καλοί και ενάρετοι. Δεν θα γίνουν από τη μια στιγμή στην άλλη, αλλά σταδιακά εφαρμόζοντας και βιώνοντας τις αρχές του χριστιανικού δόγματος.

Έτσι λοιπόν συμβουλεύω τους ακροατές μου γεωργούς σε σχετικές ομιλίες να αρχίσουν σταδιακά να υιοθετούν πρακτικές που θα τους οδηγήσουν στην αειφορία, όπως:

·         Καταργώ τα βαθιά οργώματα,

·         Περιορίζω τα πολλά οργώματα και τις κατεργασίες του εδάφους,

·         Δεν μπαίνω στα χωράφια με βαριά μηχανήματα και σε ακατάλληλη εποχή,

·         Δεν καίω την καλαμιά, τα γεωργικά υπολείμματα και τους φράχτες,

·         Φροντίζω να επιστρέφω στο έδαφος τα υπολείμματα από τις καλλιέργειες,

·         Παίρνω μέτρα για να περιορίσω τη διάβρωση στα χωράφια μου,

·         Κάνω αναλύσεις εδάφους και δεν ρίχνω λιπάσματα στα κουτουρού ή βλέποντας τι κάνει ο γείτονάς μου. Εφαρμόζω χλωρές λιπάνσεις και τα αποδεκτά λιπάσματα στις συνιστώμενες δόσεις,

·         Παρακολουθώ συχνά τις καλλιέργειές μου και επεμβαίνω με βιολογικές μεθόδους από τα πρώτα στάδια,

·         Αλλάζω τις καλλιέργειες μου και δεν καλλιεργώ το ίδιο φυτό συνέχεια στο ίδιο χωράφι,

·         Τα χωράφια που θα σπείρω την Άνοιξη τα αφήνω ακαλλιέργητα το φθινόπωρο ή σπέρνω ψυχανθή φυτά,

·         Σέβομαι τη φύση και προσπαθώ να συνεργαστώ μαζί της και όχι να τη νικήσω,

·         Συμβουλεύουμε τους Γεωπόνους, διαβάζω και ρωτάω διαρκώς για να μάθω. Μαθαίνω να διαβάζω τη φύση.  

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για μια ουσιαστική στροφή στην αειφορική γεωργία; Πρώτα-πρώτα η εκπαίδευση και κατάρτιση καλών παραγωγών με νέες καινοτόμες μεθόδους. Έπειτα χρειάζεται η στενή συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες για εξειδίκευση των πρακτικών στις ιδιαιτερότητες των εδαφοκλιματικών συνθηκών και των καλλιεργειών της κάθε περιοχής. Οι συνεταιρισμοί και οι ομάδες παραγωγών μπορούν να παίξουν ουσιαστικό ρόλο ενώ πρέπει να αλλάξει ριζικά και ο τρόπος εμπορίας των αγροτικών προϊόντων στη χώρα μας από την πώληση στο χωράφι στην πώληση με δημοπρασία.

Έχουμε μείνει πολύ πίσω στον τομέα της προώθησης της αειφορίας στη χώρα μας. Αν πάρουμε τα στοιχεία υιοθέτησης της βιολογικής γεωργίας που αποτελούν έναν πολύ καλό δείχτη, είμαστε στην 16 θέση ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές χώρες ενώ οι εδαφοκλιματικές μας συνθήκες και τα μικρά αγροκτήματα ευνοούν τη χώρα μας. Στην πρώτη

θέση με βάση στοιχεία του 2008 βρίσκεται η Αυστρία όπου το 1/5 σχεδόν των εκτάσεών της (17,4%) καλλιεργούνται βιολογικά έναντι του 3,84% της χώρας μας.