Ο Ζεόλιθος στη Δενδροκομία 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας ΑΠΘ, www.daoutop.gr 

Το Σαββάτο 27 Μαρτίου 2016 θα έχω την ευκαιρία να μιλήσω για το Ζεόλιθο σε μια συγκέντρωση παραγωγών οπωροφόρων από την περιοχή της Άρνισσας.  Σε μια εποχή που τα εισοδήματα από τη γεωργία συρρικνώνονται ενώ αυξάνονται οι επιβαρύνσεις, κύριο μέλημα των παραγωγών πρέπει να είναι η αναζήτηση πρακτικών που οδηγούν σε μείωση του κόστους παραγωγής και μάλιστα μακροχρόνια.  Όσοι βρίσκεστε σε κοντινή απόσταση από τη Ζέρβη, όπου θα γίνει η ομιλία, είστε ευπρόσδεκτοι να την παρακολουθήσετε και να θέσετε ερωτήσεις.

Την ομιλία διοργανώνουν δύο νέα παιδιά, ο Βασίλης και η Βάγια Πολυχρονίδη που διατηρούν κατάστημα εμπορίας εκλεκτού ζεόλιθου στα Κουφάλια της Θεσσαλονίκης. Για περισσότερες πληροφορίες παρακαλώ επικοινωνήστε με την κ. Βάγια στο τηλ. 69 84 26 65 80

Θα χαρώ να σας συναντήσω και να ανταλλάξουμε απόψεις για τη γεωργία και τις προοπτικές της. 

Μυκόρριζες και Φυτώρια στην Ελλάδα 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας ΑΠΘ 

Από την εποχή που γνώρισα τις μυκόρριζες, πριν από 10 περίπου χρόνια, τόνιζα στις ομιλίες μου και στα γραπτά μου την ανάγκη να υιοθετηθούν από τα φυτώρια και όταν ο παραγωγός παραλαμβάνει τα δένδρα του για φύτευση, να έχουν ήδη μπολιαστεί με τη μυκόρριζα.

Αυτός είναι ο πιο φθηνός τρόπος εμβολιασμού (μερικά σεντς ανά δένδρο) και η καλύτερη πρακτική για να βοηθήσει το φυτό να ξεπεράσει το σοκ της μεταφύτευσης. Δυστυχώς, η συντριπτική πλειοψηφία των φυτωρίων αγνοεί αυτό το θείο δώρο της φύσης και συνεχίζει να παράγει τα φυτά του με τον κλασσικό τρόπο. Μάλιστα, πολλοί φυτωριούχοι τα φορτσάρουν με λιπάσματα και διαλαλούν την ποιότητα των φυτών τους δείχνοντας το μπόι τους, όπως μου έδειχνε ένας φυτωριούχος στην πρόσφατη έκθεση της AGROTIKA. Όταν του ζήτησα να δω το ριζικό σύστημα, για να δω αν είναι πλούσιο, αρνήθηκε να μου το δείξει προφασιζόμενος αστείες δικαιολογίες.

Ένοιωσα λοιπόν ιδιαίτερη χαρά όταν πληροφορήθηκα ότι τα φυτώρια με την επωνυμία RHODOLAND που είναι εγκατεστημένα στη Ροδιά Αιγιαλείας στο Αίγιο όχι μόνο χρησιμοποιούν τη μυκόρριζα εμβολιάζοντας τα φυτά τους κατά τη διαδικασία της αναπαραγωγής, αλλά και την αναπαράγουν οι ίδιοι. Τα φυτώρια διευθύνονται από τους συναδέλφους Γεωπόνους Ζαφειρόπουλο Βασίλη και Βαρδάκη Στέλλα, τηλ. 69 44 64 80 84 www.rhodoland.gr   info@rhodoland.gr .

Τα όσα γράφω εδώ δεν αποτελούν εμπορική διαφήμιση, αλλά ηθικά και ακαδημαϊκά επιβεβλημένη ενημέρωση των ενδιαφερομένων παραγωγών και κίνητρο για άλλους φυτωριούχους να τους μιμηθούν και να φιλοξενηθούν σε αυτό το χώρο. Ελπίζω σύντομα να προχωρήσουν και στην αναπαραγωγή πολύ περισσότερων καρποφόρων δένδρων. 

Από την πρώτη επίσκεψη… 

Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου 

Θετικά ήταν τα αποτελέσματα της πρώτης επίσκεψης. Έγινε το χειμερινό κλάδεμα (αρκετά αργά λόγω άλλων απασχολήσεων) και απομακρύνθηκαν μερικά δένδρα. Την άνοιξη θα αριθμηθούν με καρτελάκια όλα τα δένδρα και θα αρχίσουμε να κρατάμε στοιχεία σε ατομικό επίπεδο για την αξιολόγησή τους.

Στην αρχική φύτευση σκόπιμα εγκαταστήσαμε περισσότερα δένδρα με προοπτική να απομακρύνουμε τα ενδιάμεσα στα 15 χρόνια. Ήδη έφθασε το πλήρωμα του χρόνου και μια και τα φυτά είναι διαφορετικά το ένα από το άλλο, πρέπει να αποφασίσουμε με κάποια κριτήρια ποια θα απομακρύνουμε τα επόμενα 2 έτη. Η βαρύτητα των κριτηρίων είναι ένα σοβαρό πρόβλημα. Αν για παράδειγμα ακολουθήσουμε το κριτήριο της αγοράς που θέλει την ψίχα να απομακρύνεται εύκολα από το κέλυφος, μήπως χάνουμε σε κάποια ωφέλιμα χαρακτηριστικά που είναι πολύ πιο πλούσια σε καρύδια με τέτοιο χαρακτηριστικό; Αν είχαμε τη δυνατότητα να προσδιορίζουμε εύκολα τα ωφέλιμα χαρακτηριστικά αυτό έπρεπε να είναι το κύριο κριτήριο επιλογής των δένδρων που πρέπει να παραμείνουν στο κτήμα. Άλλα εξίσου σπουδαία κριτήρια είναι η αντοχή στις διάφορες ασθένειες και εχθρούς.

Το κλάδεμα πάντως μας έδωσε μεγάλο όγκο σε κλαδιά που θα τα μετατρέψουμε σε κάρβουνο με μια διάταξη που παράγει 200 περίπου λίτρα κάρβουνου σε κάθε φουρνιά. Περιμένουμε να στεγνώσουν και το καλοκαίρι θα κάνουμε την παραγωγή του κάρβουνου δοκιμάζοντας διάφορες διατάξεις.

Αν αποδειχθεί η μεγάλη συμβολή του κάρβουνου στη βελτίωση της γονιμότητας του οπωρώνα, στις δενδρώδεις καλλιέργειες θα έχουμε το μεγάλο πλεονέκτημα να μετατρέπουμε τα κλαδέματα σε κάρβουνο και σταδιακά να εμπλουτίζουμε το χωράφι με οργανική ουσία η οποία δεν θα αποικοδομείται και θα διατηρεί τη γονιμότητα του εδάφους με μηδαμινή προσθήκη λιπαντικών στοιχείων.

Ταυτόχρονα ο Βασίλης με τον Μάκη ετοίμασαν ένα μηχάνημα για να αλέθουμε το κάρβουνο που έφερνα από τα απορρίμματα της συσκευασίας του κάρβουνου που μου παραχωρούσε ο Γιώργος από το μαγαζί του. Στη διάρκεια της λειτουργίας κάναμε αλλαγές και φθάσαμε στο σημείο να ελαχιστοποιήσουμε την παραγόμενη καρβουνόσκονη. Το υλικό όμως που παράγεται θέλει περισσότερο θρυμματισμό. Ήδη έχουμε παράγει 3 κυβικά κάρβουνου και στην επόμενη επίσκεψη τον επόμενο μήνα θα δοκιμάσουμε να θρυμματίσουμε και πάλι το υλικό ώστε οι κόκκοι του να έχουν το μέγεθος ψιλής ή τουλάχιστον χοντρής άμμου.

Με το υλικό που παράξαμε γεμίσαμε ένα σιλό 2000 λίτρων μαζί με φυτικά υλικά, κομπόστα και γαιοσκώληκες για να αρχίσει ο εμπλουτισμός του σε μικροοργανισμούς. Θα το αφήσουμε 3 τουλάχιστον μήνες και στη συνέχεια θα ξεκινήσουμε πειράματα με την καλλιέργεια λαχανικών σε γλάστρες. 

Ένα Δίλημμα 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου 

Η πρόσφατη επίσκεψη στο κτήμα της Καστοριάς αποκάλυψε την άφιξη τυφλοπόντικων. Ήταν η πρώτη φορά που τους έβλεπα ή ορθότερα έβλεπα τα ίχνη της παρουσίας τους, μετά από 15 και πλέον έτη από τότε που ανέλαβα τη διαχείριση του κτήματος.

Πως έγινε λοιπόν και έφτασαν στο κτήμα; Τι τους προσέλκυσε; Μου κάνουν ζημιά ή είναι χρήσιμοι; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που με προβληματίζουν και στα οποία θα προσπαθήσω να απαντήσω, αλλά δέχομαι και γνώμες από τους αναγνώστες μου.

Νομίζω πως τους έφερε στο κτήμα η άφθονη παρουσία γαιοσκωλήκων που όπως έχω σημειώσει και σε άλλα άρθρα, όσο το κτήμα καλλιεργούνταν με σιτηρά (για 40 και πλέον έτη, πριν το αναλάβω) οι γαιοσκώληκες απλά δεν υπήρχαν. Η κατάργηση των οργωμάτων, της χρήσης λιπασμάτων και κυρίως φυτοφαρμάκων και ζιζανιοκτόνων σε συνδυασμό με τη διατήρηση φυσικού χλοοτάπητα ο οποίος κόβονταν και αφήνονταν να σαπίσει επί τόπου, επανέφερε τους πληθυσμούς των γαιοσκωλήκων και όπως φαίνεται έφεραν με τη σειρά τους και τους τυφλοπόντικες για τους οποίους οι γαιοσκώληκες αποτελούν εκλεκτή τροφή.

Τώρα εμφανίζονται σε 2 σημεία του κτήματος που απέχουν 100 περίπου μέτρα μεταξύ τους και σε κάθε επίσκεψη θα χαρτογραφώ την έκταση της παρουσίας τους.

Μου κάνουν ή όχι ζημιά είναι ένα άλλο ερώτημα. Οι υπόγειες στοές που διανοίγουν σε ένα χωράφι που θεωρείται βαρύ είναι μια πολύ καλή βοήθεια μια και χωρίς έξοδα έχω ένα δωρεάν όργωμα, αλλά κυρίως έναν εύκολο και αποτελεσματικό τρόπο για τον αερισμό και την είσοδο του νερού της βροχής σε βαθύτερα στρώματα του εδάφους. Ναι αλλά αυτό το πληρώνω με τον αφανισμό των γαιοσκωλήκων που είναι τόσο ευεργετικοί για την αύξηση της γονιμότητας του εδάφους.

Τι πρέπει να κάνω; Ιδού η απορία. 

Μια βιωματική μαρτυρία για την Aloe vera

Πριν από τρία χρόνια σε μια διάλεξη που έδωσα στην Κρήτη μου δώσανε και μερικά φυτά αλόης σε αντάλλαγμα για ένα από τα βιβλία μου που χάρισα. Δυστυχώς, το αεροπορικό ταξίδι δεν μου επέτρεπε να πάρω περισσότερα από ένα φυτά. Έτσι με χαρά άφησα τα υπόλοιπα στο φίλο μου τον Θωμά Φιτσάκη στο Ηράκλειο. Μόλις είχε αρχίσει να διαμορφώνει το εξοχικό του σπίτι στον Βραχόκηπο και ήταν ευκαιρία να συμπεριλάβει και την Αλόη που ως κακτοειδές ήταν ανθεκτική στην έλλειψη νερού.

Πριν από λίγες ημέρες που τον ξανάδα στο ταξίδι της επιστροφής από τον Άγιο Νικόλαο μου έδειξε τα φυτά της αλόης και μάλιστα με κέρασε και ένα ποτήρι από το πρωϊνό ρόφημα που πίνει καθημερινά με τη γυναίκα του. Δύο κουταλιές της σούπας ζελ αλόης μαζί με χυμό από 2 πορτοκάλια. Το μείγμα το ομογενοποιεί σε ένα μούλτι και είναι έτοιμο για κατανάλωση. Το κάνουν κάθε πρωί με τη γυναίκα του την Αγγέλα και με διαβεβαίωναν και οι δύο πως είδαν πολύ μεγάλη ωφέλεια στις αρθρώσεις τους. Οι πόνοι έφυγαν, απέκτησαν ευλυγισία και ξανάρχισαν τις πεζοπορίες που τις είχαν εγκαταλείψει λόγω των πόνων που ένοιωθαν, ιδιαίτερα στα γόνατα.

Εδώ και μια εβδομάδα άρχισα να κάνω και εγώ το ίδιο γιατί καθώς προχωρεί η ηλικία οι αρθρώσεις φαίνεται πως χρειάζονται ένα φυσικό αντιφλεγμονώδες. Ταυτόχρονα το έχουμε συμπεριλάβει στα φυτά για τα οποία παρέχουμε τεχνική βοήθεια από το Γραφείο μας με ένα αναλυτικό εγχειρίδιο βιολογικής καλλιέργειας.

Νέα Καλλιεργητική Χρονιά Γιώργος Δαουτόπουλος, καθηγητής Γεωπονίας ΑΠΘ, Ph.D.

Για μένα αρχίζει από τη Δευτέρα 29 Φλεβάρη. Νωρίς τα χαράματα, κοντά στις 6 η ώρα, θα ξεκινήσω παρά τις προβλέψεις για βροχή, για το κτήμα στην Καστοριά φορτωμένος με ξυλοκάρβουνο που πήρα από μια μάντρα με σκοπό να ξεκινήσω τα πειράματα εμπλουτισμού σε συστηματική βάση και με διάφορα σενάρια.

Ο Βασίλης και ο Μάκης, οι συνεργάτες μου στο χωριό, δοκίμασαν τις προηγούμενες ημέρες έναν τρόπο λιοτρίβισης του κάρβουνου για να γίνει τουλάχιστον σαν χοντρή άμμος. Όσο πιο λεπτός είναι τόσο πιο δραστικός και λιγότερη η ποσότητα που θα απαιτείται για τον εμπλουτισμό του εδάφους.

Ταυτόχρονα, θα θέσουμε σε λειτουργία τη μονάδα παραγωγής υγρού και στερεού λιπάσματος προσθέτοντας σε αυτήν και τον ξυλάνθρακα.

Αρκετές εργασίες είναι ακόμη απαραίτητες με την κατασκευή τοιχίου αντιστήριξης μήκους 10 περίπου μέτρων και το μπάζωμά του. Βέβαια είναι αδύνατον να γίνουν όλα αυτά σε αυτήν την επίσκεψη παρά το γεγονός ότι θα έχω τη βοήθεια 3 ατόμων και τη δική μου προσωπική εργασία και επίβλεψη για μια εβδομάδα.

Στο κτήμα θα ξεκινήσουμε το κλάδευμα των δένδρων, την αφαίρεση μερικών σε πολύ κοντινές θέσεις, το φύτεμα και τη μεταφορά σε άλλες θέσεις νεαρών δένδρων καρυδιάς. Υπολογίζω να προκύψει αρκετό υλικό το οποίο καθημερινά θα μεταφέρεται στην αποθήκη και θα στοιβάζεται για να στεγνώσει αφού καταταγεί σε μεγέθη. Τα λεπτά κλαδιά με πάχος μέχρι 2 εκατοστά θα τροφοδοτήσουν τον θρυμματιστή και θα απλωθούν σε διάτρητες κρεβατίνες για να στεγνώσουν. Νωρίς το καλοκαίρι θρύμματα και κλαδιά θα μετατραπούν σε ξυλοκάρβουνο σε κλίβανο τον οποίο θα κατασκευάσω και το οποίο αφού εμπλουτιστεί σε θρεπτικά στοιχεία και μικροοργανισμούς θα μεταφερθεί στο χωράφι για να επαναφέρει εκεί τα θρεπτικά στοιχεία.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ζωή του βιοκάρβουνου είναι της τάξης των χιλιάδων ετών υπολογίζω εφέτος, καλώς εχόντων των πραγμάτων, να εφοδιάσουμε το χωράφι με 4-5 τόνους κάρβουνου. Η τοποθέτησή του θα γίνει σε μέρος του κτήματος, σε ποσότητες 1000 κιλών το στρέμμα, για να καταστεί ορατή η επίδρασή του στα επόμενα 2 έτη. Αυτό θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια ενώ τα πρώτα πειράματα σε γλάστρες με φύτευση λαχανοκομικών ειδών θα μας δώσουν τα πρώτα ενθαρρυντικά αποτελέσματα από νωρίς το καλοκαίρι. Φωτογραφίες από τα πρώτα πειράματα θα αναρτηθούν σε αυτόν εδώ το χώρο μαζί με τις πρώτες μετρήσεις.

Ταυτόχρονα, θα εφαρμόσουμε στο έδαφος την πρώτη δόση για εφέτος των ενεργών μικροοργανισμών και στη συνέχεια κάθε μήνα το υγρό βιολογικό λίπασμα που θα παράγεται στη μονάδα θα επιστρέφει στο κτήμα χωρίς πλέον να είναι απαραίτητο να αγοράζουμε Ενεργούς Μικροοργανισμούς.

Ξεκινάμε λοιπόν με όρεξη να δοκιμάσουμε την κορυφαία νέα τεχνολογία του βιο-κάρβουνου και να δούμε τα αποτελέσματα.

Καλή επιτυχία και στις δικές σας γεωργικές ενασχολήσεις. 

ΕΥΧΑΡΙΣΤΗΡΙΟ ΚΙΒΩΤΟΥ ΣΠΟΡΩΝ

          Μετά το πέρας του 2ης Γιορτής Ανταλλαγής Ιδεών και Σπόρων που πραγματοποιήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου στους χώρους του ΤΕΙ Κρήτης στα Λακώνια και στο αγρόκτημα Κιβωτός, η ομάδα Κιβωτός Σπόρων θα ήθελε να εκφράσει τα θερμά της ευχαριστήρια στο ΤΕΙ Κρήτης και ιδιαίτερα στον Πρόεδρό του, καθηγητή κ. Βαγγέλη Καπετανάκη, και στον Προϊστάμενο του  Τμήματος Διοίκησης Επιχειρήσεων Αγίου Νικολάου, καθηγητή κ. Στέλιο Παπαδάκη, για τη φιλοξενία στους χώρους του ΤΕΙΚ. Επίσης, θα ήθελε να ευχαριστήσει τον καθηγητή κύριο Γεώργιο Δαουτόπουλο για την τόσο χρήσιμη και τεκμηριωμένη ομιλία του, τον ΠΑΟΔΑΝ, τις αδελφές ομάδες διατήρησης και διάσωσης σπόρων από την πόλη μας και την υπόλοιπη Κρήτη, ΠΕΛΙΤΙ Ηρακλείου, Σπορίτες Χανίων, Διασπορείς Ιεράπετρας, Οικολογική Ομάδα Μεραμβέλλου και Οικοδράστες 1ου Γυμνασίου Αγίου Νικολάου για την παρουσία και την υποστήριξή τους. Ακόμη, το cafe‐catering Central του Γιώργου και Γιάννη Μαγουλιανού για την προσφορά και το δανεισμό εξοπλισμού παρασκευής ροφημάτων, το Γεώργιο Μαρνέλο για την προσφορά χάρτινων συσκευασιών σερβιρίσματος ροφημάτων, το σούπερ μάρκετ Χαλκιαδάκης για την προσφορά ρυζιού, καθώς και την Ένωση γεωργικών συνεταιρισμών Ιεράπετρας για την προσφορά, κηπευτικών προϊόντων. Τον Αλέξη Μαντά για την προσφορά της αφίσας, το Μανώλη Δαβράδο και Μανώλη Πάγκαλο για τη βοήθειά τους στο αγρόκτημα και την VOTANIA της Σερίνας Καψωριτάκη για την προσφορά αρωματικών βοτάνων, αλατιού, κεραλοιφής, και πρόπολης. Επίσης θα θέλαμε να εκφράσουμε τις θερμές μας ευχαριστίες σε όλους τους πολυάριθμους εθελοντές που βοήθησαν σε διάφορες φάσεις του σεμιναρίου, και ιδιαίτερα να ξεχωρίσουμε τη σημαντική προσφορά του συλλόγου 'Οι φίλοι του βοτανικού πάρκου Απηγανιά' και του αεικίνητου πρόεδρου του Νίκο Προϊστάκη για τη γενικότερη βοήθειά τους. Της Μαρίας Καρυωτάκη και της Κωνσταντίνας Τζανοπούλου στη γραμματεία, του Μανώλη Τζανόπουλου και Μιχάλη Δαγαλάκη στο μοίρασμα των σπόρων, του Γιώργου Ταβλά στις απαγγελίες, του Φωτογραφικού Στούντιο Γιώργου Αυγουστινάτου και
του Στέφανου Ζαχαράκη, αλλά και του Νίκου Κοϊνάκη (Φωνήεν) για τη βιντεοκάλυψη της εκδήλωσης, και του Μανόλη Παπαδημητρόπουλου, ο οποίος έχει προσφέρει αρκετά ημερομίσθια αλλά προπαντός καίρια τεχνογνωσία για την κατασκευή ενός βιομηχανικής κλίμακας κομποστοποιητή με σύγχρονες βελτιστοποιημένες βιολογικές μεθόδους στο αγρόκτημα της Κιβωτού, ο οποίος σιγά σιγά παίρνει σάρκα και οστά.

Πρέπει επίσης να αναφερθούμε στην πολύ κρίσιμη βοήθεια των πολιτιστικών συλλόγων Λακωνίων, Μαρδατίου Ρούσα Λίμνης, Νέων Νεάπολης και Έξω Ποτάμων. Ο Πολιτιστικός σύλλογος Έξω Λακωνίων προσέφερε βραστάρια, καφέ και παραδοσιακά σπιτικά εδέσματα. Εργάστηκαν οι: Βάρδα Ζαχαρένια, Βάρδας Γεώργιος, Κερούλης Εμμανουήλ, Σκουλούδη Γεωργία και Περάκη Ιωάννα. Ο Πολιτιστικός σύλλογος μέσα Λακωνίων βοήθησε στο μεσημεριανό φαγητό στο χώρο του δημοτικού σχολείου Μέσα Λακωνίων. Εργάστηκαν εθελοντικά ο Μετζογιαννάκης Νίκος, ο Στερεός Σκύβαλος, καθώς και η πρόεδρος του χωριού Μαρία Δρακωνακη, η οποία και παραχώρησε τη χρήση του δημοτικού σχολείου Μέσα Λακωνίων. Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Μαρδατίου Ρούσα Λίμνης βοήθησε στην υποδοχή και στη διάθεση των λαχνών. Εργάστηκαν οι Νατάσα Παγκάλου και ο Μιχάλης Φουζίνας. Από τους Νέους Νεάπολης ο Χάρης Σιαμπάνης προσέφερε πολύτιμη βοήθεια και τεχνική κάλυψη στην αίθουσα διαλέξεων και από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Έξω Ποτάμων η Γεωργία Κουνενού προσέφερε συμπληρωματική βοήθεια όπου ήταν αναγκαία. 

Τέλος ευχαριστούμε ιδιαίτερα την εφημερίδα ΑΝΑΤΟΛΗ και το δημοσιογράφο Μιχάλη Ατσαλάκη, τους ραδιοφωνικούς σταθμούς Λατώ FM και 104,4 καθώς επίσης και όλα τα ΜΜΕ για την υποστήριξης τους. Θεωρούμε ότι στις δύσκολες εποχές που όλα τα εθελοντικά φαντάζουν ουτοπικά, η απάντηση που δόθηκε από όλους τους προαναφερθέντες είναι ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ, ΧΑΜΟΓΕΛΟ και ΠΟΛΥ ΔΟΥΛΕΙΑ. 'Για να γυρίσει ο ήλιος' θα δημιουργήσουμε αυτάρκειά, διαφυλάσσοντας τους σπόρους μας, φυτεύοντας οικολογικά, χωρίς ακριβά και επιζήμια για το περιβάλλον φυτοφάρμακα και θα προσπαθήσουμε να αφήσουμε στα παιδιά μας ένα καλύτερο κόσμο για να ζήσουν.

Σημείωση του Μπλογκ. Θερμά συγχαρητήρια σε όλους τους παραπάνω που δούλεψαν με μεράκι και εθελοντικά στο στήσιμο της γιορτής που όντως ήταν γιορτή ανταλλαγής σπόρων και ιδεών. Η Κρήτη δείχνει για μαι ακόμη φορά το δρόμο προς ένα αειφορικό γεωργικό μέλλον. Γύρισα πίσω στη Μακεδονία με περισσότερη αισιοδοξία για το μέλλον του τόπου και με νέες γνώσεις και ερεθίσματα για παραπέρα έρευνα. Ένα μεγάλο ευχαριστώ και από τη μεριά μου.