Η αρκούδα στις καρυδιές του παππού Γιώργου Γιώργος Δαουτόπουλος και Ζωή Κωνσταντινίδη, info@daoutop.gr

Μια φορά και έναν καιρό σε μια μεγάλη πόλη ζούσε ένας παππούς που τον λέγανε Γιώργο. Από μικρός του άρεζε η ζωή στο χωριό. Του άρεζε η δουλειά στα χωράφια, ο καθαρός αέρας, η μυρωδιά της βρεγμένης γης και του κομμένου χόρτου. Του άρεζαν και τα γράμματα. Ήταν καλός μαθητής στο σχολείο. Σπούδασε Γεωπονία  που πάντα του άρεζε και για 40 χρόνια δίδασκε νέους και νέες πως να φροντίζουν σωστά τη γη. Όταν πήρε τη σύνταξή του, πήγε να ζήσει στο χωριό που γεννήθηκε αυτός, ο πατέρας του και οι παππούδες του.

Ο πατέρας του, του είχε αφήσει κληρονομιά ένα μεγάλο χωράφι με την ευχή να το αξιοποιήσει γιατί και εκείνον του άρεζε η καλλιέργεια της γης και ήθελε να σπουδάσει Γεωπόνος, αλλά στα δύσκολα χρόνια των απανωτών πολέμων και της κατοχής δεν του δόθηκε η ευκαιρία. Ο παππούς Γιώργος που ήξερε από καλλιέργειες, αποφάσισε ότι η πιο κατάλληλη καλλιέργεια για εκείνον ήταν η καλλιέργεια της καρυδιάς. Ο καρυδιές γίνονται μεγάλα δένδρα και ζουν πάρα πολλά χρόνια. Θέλουν λίγες φροντίδες και μας δίνουν τα καρύδια που βοηθούν στην καλή μας υγεία. Οι γιατροί λένε πως πρέπει καθένας μας να τρώει κάθε ημέρα 3 με 5 καρύδια. Μη ξεχνάμε ότι και το ξύλο της καρυδιάς είναι πολύτιμο. Με αυτό κάνουμε έπιπλα και μάλιστα σκαλιστά. Πολλοί συμπατριώτες μας έχουν ακόμη την τραπεζαρία της μαμάς τους ή της γιαγιάς τους και όσοι τις βλέπουν θαυμάζουν την αντοχή του ξύλου και την τέχνη των παλιών μαστόρων. Πολλά  τέμπλα σε παλιές εκκλησίες και μοναστήρια έγιναν από ξύλα καρυδιάς που σκάλισαν δεξιοτέχνες μάστορες της ξυλογλυπτικής.

Τη μέρα που κανόνισε να κάνει το φύτεμα των καρυδιών ο παππούς Γιώργος, ήρθαν από το χωριό συγγενείς και φίλοι να τον βοηθήσουν, χωρίς ο παππούς να τους το ζητήσει. Αυτό τον συγκίνησε πάρα πολύ γιατί δείχνει πως οι άνθρωποι στα χωριά τρέχουν να βοηθήσουν όποιον έχει ανάγκη. Μέτρησαν και σημάδεψαν τα σημεία που έπρεπε να φυτέψουν τα δένδρα. Άφησαν ανάμεσα διαδρόμους για να μπορεί να κυκλοφορεί το τρακτέρ που θα έκοβε τα χόρτα, θα ράντιζε το έδαφος με υγρό βιολογικό λίπασμα και θα κουβαλούσε τα σακιά με τα καρύδια, όταν μετά από μερικά χρόνια θα άρχιζε η παραγωγή των δένδρων.

Κάθε χρόνο ο παππούς τσάπιζε τα μικρά δένδρα από τα χόρτα που αν τα άφηνε θα έπνιγαν τις μικρές καρυδιές. Τα πότιζε 3-4 φορές το καλοκαίρι που δεν έβρεχε καθόλου και η γη στέγνωνε. Από τη δεύτερη χρονιά, άρχισε και να τα κλαδεύει για να πάρουν ύψος και να αποκτήσουν ένα πολύ καλό σχήμα. Μόλις τα δένδρα ξεπέρασαν στο μπόι τον παππού, έφθασαν πουλάκια από όλη τη γύρω περιοχή και έκαναν τη φωλιά τους. Ίσως να κατάλαβαν ότι ο παππούς Γιώργος τα αγαπούσε, τα καμάρωνε και δεν τα ενοχλούσε γιατί τα πουλάκια έτρωγαν μύγες και έντομα τα οποία έκαμναν ζημιά στις καρυδιές. Μάλιστα έφραξε το κτήμα με δικτυωτό σύρμα γύρω-γύρω. Έβαλε και μια κλειδαριά στην πόρτα για να μην μπαίνουν κυνηγοί και κυνηγάνε τα πουλιά, τους λαγούς και τα αγριογούρουνα που έρχονταν να βοσκήσουν στο κτήμα.

Από το 7^ο έτος της ηλικίας του, οι καρυδιές άρχισαν να δίνουν τα πρώτα καρύδια. Ο παππούς με δύο γερά παλληκάρια από το χωριό, τον Θωμά και τον Πάνο μάζευαν κάθε χρόνο τα καρύδια. Την πρώτη χρονιά που τα καρύδια ήταν λίγα, το μάζεμα κράτησε λιγότερο από μια μέρα. Στις επόμενες χρονιές τα καρύδια γίνονταν όλο και πιο πολλά και το μάζεμα κρατούσε 3 και 4 ημέρες.

Μια χρονιά ετοίμασαν τις μεγάλες βέργες, τους κουβάδες και τα τσουβάλια για να αρχίσουν το μάζεμα. Μόλις έφθασαν στο κτήμα, τι να δουν. Μεγάλα κλαδιά από τις καρυδιές ήταν πεσμένα στο χώμα.  Τι έγινε, αναρωτήθηκε φωναχτά ο παππούς. Φύσηξε δυνατός αέρας το βράδυ και έσπασε τα κλαδιά; Όχι αποκρίθηκε ο Μάκης. Εγώ σηκώθηκα το βράδυ και δεν κουνιόταν φύλλο. Αν είχε φυσήξει τόσο δυνατά, θα είχαν σπάσει και κλαδιά στα δένδρα του δρόμου καθώς ερχόμασταν από το χωριό στο κτήμα. Ναι, έχεις δίκηο, συμφώνησε ο παππούς Γιώργος για να προσθέσει.

Για να δούμε τα δένδρα από κοντά, είπε ο παππούς και πλησίασε στον κορμό των δένδρων. Το βρήκα, αναφώνησε αμέσως. Είχαμε επισκέπτη το βράδυ. Βλέπετε τις νυχιές επάνω στον κορμό της καρυδιάς; Ναι, αναφώνησαν ο Πάνος και ο Μάκης. Φαίνεται και από τα τσόφλια που είναι ολόγυρα. Η αρκούδα μας τίμησε με την παρουσία της. Μόνο μια αρκούδα θα μπορούσε να σπάσει κλαδιά που έχουν πάχος σαν το χέρι μας.

Ο Πάνος προχώρησε λίγο παρακάτω να εξετάσει και το άλλο δένδρο και ακούστηκε να μουρμουρίζει. Δεν φτάνει που μας έφαγε τα καρύδια, μας έχεσε κιόλας!, δείχνοντας μια στοίβα από χοντρές κουράδες.

Γρήγορα να τα μαζέψουμε όλα τα καρύδια σήμερα, πρότεινε ο Μάκης. Θα τρέξω στο χωριό να φέρω και άλλα 3 άτομα να κάνουμε δύο συνεργεία και να πάρουμε από μια γραμμή με καρυδιές το κάθε συνεργείο. Ένας να τινάζει τα δένδρα και δύο να τα μαζεύουν σε κουβάδες. Ένας δεξιά και ο άλλος αριστερά. Μόλις γεμίζουν οι κουβάδες να τους αδειάζουν στα τσουβάλια που θα έχουμε βάλει από τη μια άκρη του κτήματος μέχρι την άλλη.

Πράγματι σε λίγο ξεκίνησαν το μάζεμα. Να φανταστείτε ότι είχαν αφοσιωθεί τόσο πολύ στη δουλειά τους που με το ζόρι σταμάτησαν για λίγο, κάτω από τη σκιά μιας καρυδιάς, για να ξαποστάσουν. Έφαγαν ένα σάντουιτς και ήπιαν τον καφέ που τους ετοίμασε ο παππούς Γιώργος.

Μέχρι να κρυφθεί ο ήλιος, πίσω από το μεγάλο βουνό στην οροσειρά της Πίνδου, είχαν τινάξει όλες τις καρυδιές. Φόρτωσαν τα σακιά στο τρέιλερ και με το τζιπ που αγκομαχούσε από το βάρος, ανθρώπων και καρυδιών, ξεκίνησαν για την αποθήκη του παππού.

Εκεί τα ξεφόρτωσαν και την άλλη ημέρα τα άπλωσαν σε μεγάλα τελάρα που είχαν συρμάτινο πυθμένα και άρχισαν να τα καθαρίζουν και να τα βάζουν σε άλλα τελάρα για να στεγνώσουν. Μόλις στέγνωσαν, τα έβαλαν ξανά σε σακιά και τώρα ήταν έτοιμα να μοιραστούν σε αυτούς που κάθε χρόνο παραγγέλνουν στον παππού Γιώργο τα καρύδια για τα γλυκά τους, τα φαγητά τους και τα ποτά τους. Ο παππούς Γιώργος έχει φανατικούς φίλους που κάθε χρόνο περιμένουν να μαζευτούν τα καρύδια γιατί τα καλλιεργεί χωρίς φάρμακα και λιπάσματα. Με βιολογικό τρόπο, όπως λέγεται. Έτσι τα καρύδια είναι όχι μόνο πεντανόστιμα, αλλά και πολύ υγιεινά για να τα τρώνε μικροί και μεγάλοι.

Εκεί που τα καθάριζαν έπιασαν και την κουβέντα. Την ξεκίνησε ο παππούς Γιώργος. Πρέπει να κάνουμε κάτι για να μην μας κάνει ζημιά η αρκούδα κάθε χρόνο. Το κακό δεν είναι που μας τρώει καρύδια, μας κάνει μεγάλη ζημιά με τα κλαδιά που σπάζει. Το δένδρο θα χρειαστεί τρία και περισσότερα χρόνια για να κάνει νέα κλαδιά και σε αυτά να φτιάξει καρύδια. Έπειτα από τις μεγάλες πληγές που κάνει μπορεί να μπει κάποια αρρώστια και να στεγνώσει για πάντα τα δένδρα. Παρατηρήσατε επίσης, ρώτησε τον Πάνο και τον Μάκη, ότι από όλα τα δένδρα που υπάρχουν στο κτήμα, πάνω από 800 δένδρα, πήγε και μάδησε τα κλαδιά σε μερικά από τα πιο καλά δένδρα που έκαμναν μεγάλα και αφράτα καρύδια.

Να κάνουμε αυτό που κάνουν οι μελισσοκόμοι, πρότεινε ο Μάκης. Να βάλουμε 2 σειρές σύρμα γύρω-γύρω στην περίφραξη και με μια μπαταρία να στέλνουμε ηλεκτρικό ρεύμα. Μόλις η αρκούδα προσπαθήσει να μπει στο κτήμα, θα πιάσει το σύρμα με το ρεύμα και θα νοιώσει ένα δυνατό τσίμπημα που θα το θυμάται για πολύ καιρό. Έτσι θα φύγει από το κτήμα και θα το πει και στις άλλες αρκούδες, ότι εκεί υπάρχει κίνδυνος και να μην πάνε να φάνε καρύδια.

Πολύ καλή η πρότασή σου Μάκη, συμφώνησε ο παππούς, αλλά δεν λύνει το πρόβλημα. Η αρκούδα θα φύγει από εμάς και θα πάει σε άλλα κτήματα που δεν θα έχουν ηλεκτρική περίφραξη. Πρέπει να κάνουμε κάτι για όλο το χωριό και για όλη την περιοχή. Μια ιδέα του ήρθε στο μυαλό. Το βρήκα αναφώνησε. Θα γράψω ένα άρθρο στην τοπική εφημερίδα, την ΟΔΟ, και θα ζητήσω από τους συμπολίτες μας να βοηθήσουν να λύσουμε το πρόβλημα. Ο Πάνος με δυσκολία κρατούσε τα γέλια του. Πως βρε παππού Γιώργο θα διώξουμε τις αρκούδες με ένα άρθρο σε μια εφημερίδα;

Άκου να δεις Πάνο. Αναρωτήθηκες γιατί οι αρκούδες κατεβαίνουν από το βουνό και έρχονται εδώ κοντά στο χωριό μας και κάνουν ζημιά στις καλλιέργειες ενώ είναι ζώα που αποφεύγουν τον άνθρωπο; Για να φάνε, φυσικά απάντησε ο Πάνος από τις καλλιέργειες που κάνουμε. Έρχονται γιατί η τροφή που υπάρχει στο βουνό, απάντησε ο παππούς, δεν τους φτάνει και γι αυτό περπατούν πολλά χιλιόμετρα για να βρουν τροφή. Αν είχαν εκεί τροφή, δεν θα έρχονταν εδώ γιατί οι αρκούδες φοβούνται και σέβονται τον άνθρωπο και δεν τον πειράζουν.

Και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς για να έχουνε τροφή οι αρκούδες στα βουνά όπου ζούνε;, ρώτησαν με απορία, τόσο ο Πάνος όσο και ο Μάκης. Μπορούμε να κάνουμε κάτι πολύ απλό, απάντησε ο παππούς. Όταν τρώμε μήλα, αχλάδια, κεράσια, βύσσινα, κυδώνια, κράνα, κορόμηλα, τζίτζιφα, δαμάσκηνα, κυδώνια, κ.ά. να κρατάμε τους σπόρους σε ένα χάρτινο κουτί. Το φθινόπωρο στις αρχές Νοεμβρίου θα οργανώσουμε μια εκδρομή στο βουνό λίγο πάνω από το Κρανοχώρι του Νεστορίου και θα σκορπίσουμε τους σπόρους. Τα νέα δενδράκια που θα φυτρώσουν σε λίγα χρόνια θα καρπίσουν και θα δίνουν άφθονη τροφή στις αρκούδες και στα άλλα ζώα του δάσους.

Πολύ καλή ιδέα, αναφώνησαν και οι διό τους. Την άλλη εβδομάδα, το άρθρο του παππού δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα. Από την άλλη κιόλας ημέρα, μικροί και μεγάλοι συμπολίτες του, τον πήραν τηλέφωνο για να του πουν πόσο καλή ήταν η ιδέα του και πως θα πάρουν μέρος στην εθελοντική εκστρατεία προστασίας της καφέ αρκούδας.  Έδωσαν και ραντεβού. Στις 12 Νοεμβρίου, ημέρα Κυριακή στις 11.00 το πρωί στην πλατεία του Κρανοχωρίου. Την εκστρατεία στήριξε το Δασαρχείο Καστοριάς και ο Δήμος Νεστορίου χαρίζοντας μπλουζάκια με το σήμα της αρκούδας και τη φράση: «Προστατεύω την αρκούδα, φυτεύω καρποφόρα δένδρα».

Στις 12 Νοεμβρίου οι δρόμοι που οδηγούσαν στο Κρανοχώρι γέμισαν με εκατοντάδες αυτοκίνητα. Το χωριό δεν είχε δει τόσα πολλά αυτοκίνητα. Οι κάτοικοι άνοιγαν τις πόρτες από τις αυλές τους για να παρκάρουν τα αυτοκίνητα που γέμισαν κάθε διαθέσιμο χώρο. Μόλις κατέβηκαν, οι Δασολόγοι από τη Διεύθυνση Δασών Καστοριάς τους έδωσαν οδηγίες και τους χώρισαν σε ομάδες. Κάθε μια ομάδα πήρε από ένα μονοπάτι του βουνού και καθώς περπατούσαν έριχναν τα σποράκια με τα καρποφόρα δένδρα στα ξέφωτα και τις ρεματιές. Κάποιοι που ήταν περισσότερο μελετημένοι, πήραν μαζί τους μικρά τσαπάκια και κάθε φορά που ήθελαν να φυτέψουν έναν σπόρο, έσκαβαν μια μικρή τρυπούλα, έριχναν μέσα το σπόρο, τον σκέπαζαν με το χώμα και με το πόδι τους πατούσαν το χώμα για να αγκαλιάσει τρυφερά το σπόρο.

Ο Δασάρχης Καστοριάς υποσχέθηκε να εκδώσει διαταγή απαγόρευσης της βόσκησης στις περιοχές που έγινε η σπορά των οπωροφόρων. Τα νεαρά δενδρύλλια χρειάζονται προστασία για 3-4 χρόνια μέχρι να αποκτήσουν ένα ύψος που δεν θα φθάνουν οι κατσίκες των κτηνοτρόφων που δείχνουν μεγάλη προτίμηση για τα τρυφερά βλαστάρια τους. Μάλιστα υποσχέθηκε να τους καλέσει ένα χειμωνιάτικο απόγευμα στο Νεστόριο για να τους ενημερώσει για την ανάγκη της απαγόρευσης και να ζητήσει τη βοήθειά τους. Άλλωστε και αυτοί θα βγουν κερδισμένοι αφού οι βοσκότοποι θα αποκτήσουν νέα βλάστηση και οι αρκούδες δεν θα τους κάνουν και αυτούς ζημιά, όπως πρώτα. Από εκεί και πέρα οι Δασοφύλακες θα αναλάβουν το βάρος της φύλαξης των περιοχών, επιβάλλοντας πρόστιμα σε όσους αγνοήσουν την απαγόρευση.

Την άνοιξη από τους σπόρους φύτρωσαν μικρά δενδράκια που κάθε χρόνο μεγάλωναν και αποκτούσαν όλο και πιο πολλά κλαδιά. Μετά από λίγα χρόνια άρχισαν να παράγουν και τους πρώτους καρπούς. Το βουνό γέμισε από καρπούς από την Άνοιξη μέχρι αργά το Φθινόπωρο.  Οι αρκούδες και τα μικρά τους ήταν ευτυχισμένα. Έτρεχαν ανάμεσα στα δένδρα και απολάμβαναν τους γλυκούς και μυρωδάτους καρπούς.

Από εκείνη τη χρονιά καμιά αρκούδα δεν κατέβηκε από το βουνό στα χωριά του Γράμμου. Είχαν άφθονη τροφή στα πόδια τους και δεν υπήρχε λόγος να περπατήσουν τόσα χιλιόμετρα για να βρουν τροφή σε μια επικίνδυνη για αυτούς περιοχή, ανάμεσα σε χωριά και δρόμους. Από τότε άνθρωποι και αρκούδες ζούσαν ευτυχισμένοι χωρίς ο ένας να ενοχλεί τον άλλο.

Σημείωση συγγραφέων. Το παραμύθι αυτό γράφτηκε για τους μικρούς Καστοριανούς φίλους και φίλες μας. Αυτούς που αποτελούν το μέλλον της περιοχής με τις εκπληκτικές ομορφιές και τα τόσα πολλά και σπάνια ζώα. Αν κοντά σε αυτούς αλλάξουν μυαλά και τα αγύριστα κεφάλια των μεγάλων, αυτό θα είναι μια πολύ μεγάλη επιτυχία για το μέλλον του τόπου και την αρμονική  συμβίωση ανθρώπων και ζώων που στα παλιά τα χρόνια ήταν πολύ περισσότεροι, τόσο οι άνθρωποι όσο και τα άγρια ζώα.

Το παραμύθι το άκουσε για πρώτη φορά η τρίχρονη Μυρτούλα. Ενθουσιάστηκε στο άκουσμά του και στο τέλος της αφήγησης είχε προτάσεις. Να φέρει στο κτήμα του παππού Γιώργου τον αγαπημένο της σκύλο τον Αρίστο, ένα αρσενικό Λαμπραντόρ, για να τρομάξει την αρκούδα. Η ίδια θα έπιανε την αρκούδα από την ουρά της και κινώντας περιστροφικά το δεξί της χέρι έδειχνε παραστατικά πως θα την ζάλιζε με αποτέλεσμα η ζαλισμένη αρκούδα να αρχίσει να τρέχει για να απομακρυνθεί. Παράλληλα, κάθε φορά που τρώει ένα φρούτο, κρατά τους σπόρους για να πάρει μέρος στη σπορά των οπωροφόρων.

Τη δουλειά του Αρίστου Μυρτούλα την κάνει πάρα πολύ καλά ο μεγαλόσωμος Ελληνικός ποιμενικός που βλέπεις στη διπλανή φωτογραφία. Οι Οργανώσεις που προστατεύουν την καφέ αρκούδα, αναπαράγουν και δίνουν δωρεάν μικρά κουταβάκια στους κτηνοτρόφους που βόσκουν τα κοπάδια τους στις περιοχές όπου ζει και αναπαράγεται η αρκούδα για να προστατεύονται τα κοπάδια τους, μέρα και νύχτα.

Αν δεν παινέσεις το σπίτι σου…Γεώργιος Α. Δαουτόπουλος, info@daoutop.gr

… θα πέσει να σε πλακώσει λέει η παροιμία και αυτό θα κάνουμε σήμερα με αφορμή ένα τηλεφώνημα που δέχθηκα από έναν Κολινδρινό φίλο. Με ευχαρίστησε για τα βιβλία που διάβασε και τα οποία χαρακτήρισε, λίγο υπερβολικά, «ευαγγέλια γεωργικής γνώσης». Συνταξιούχος πλέον και αυτός, θυμήθηκε τα παιδικά του χρόνια και σκέφθηκε, όπως και πολλοί άλλοι συμπατριώτες, να αξιοποιήσει τα πατρικά χωράφια με τα οποία τον συνδέουν ευχάριστες αναμνήσεις.

Πιάσαμε συζήτηση για μισή και πλέον ώρα για το τι μπορεί να κάνει και δώσαμε ραντεβού να τα ξαναπούμε μόλις έχει στα χέρια του μια πλήρη εδαφολογική ανάλυση του χωραφιού. Μετά θα ακολουθήσει η αποστολή ενός ερωτηματολογίου και νέα τηλεφωνήματα, ώσπου να διαμορφωθεί η πρότασή μας.

Η επιλογή της κατάλληλης καλλιέργειας είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων τους οποίους πρέπει κανείς να συνεξετάσει πριν εισηγηθεί μια ή περισσότερες καλλιέργειες. Βέβαια πάντα το μεγάλο πρόβλημα είναι η διάθεση της αναμενόμενης παραγωγής. Δε γνωρίζω αν ο σημερινός Υπουργός Γεωργίας, μόλις καταλαγιάσει η αγωνία για τη νέα συμφωνία με τους δανειστές, θα ασχοληθεί με το πιο σημαντικό πρόβλημα της Ελληνικής Γεωργίας που είναι η διάθεση των αγροτικών προϊόντων.

Πριν από μερικούς μήνες διάβασα μια συνέντευξή του σε ένα εβδομαδιαίο  αγροτικό περιοδικό και ομολογώ πως απογοητεύτηκα. Ανέφερε ως το μείζον πρόβλημα της Ελληνικής Γεωργίας το ακριβό πετρέλαιο. Να που οι δανειστές έθεσαν πλέον ως όρο στη νέα συμφωνία την κατάργηση της μειωμένης τιμής διάθεσής του. Ο νέος Υπουργός, αν είναι αριστερός και έχει γνώση των προβλημάτων της γεωργίας, πρέπει να καταργήσει σταδιακά την πώληση των αγροτικών προϊόντων στο χωράφι και να καθιερώσει ως αποκλειστική μέθοδο την πώληση με δημοπρασία. Είναι η τελευταία μας ευκαιρία. Αν δεν το κάνει ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης μιας αριστερής κυβέρνησης, ουδείς άλλος πρόκειται να το κάνει, εκτός αν κάποια στιγμή οι Έλληνες αγρότες αντιληφθούν τα ουσιαστικά τους προβλήματα και το βάλουν ως πρώτο σε μια μαχητική ατζέντα. 

Για μια Γεωργία της Γνώσης και της Αειφορίας: Τα Μεθεόρτια 

Του Γ. Δαουτοπούλου

Έγινε με επιτυχία η προγραμματισμένη διάλεξη στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας με την παρουσία αντιδημάρχων και του Βουλευτή του Σύριζα του κ. Γιάννη Σηφάκη οι οποίοι, πρέπει να επισημανθεί, έμειναν μέχρι το τέλος της ομιλίας και πήραν μέρος στην ενδιαφέρουσα συζήτηση που ακολούθησε.

Ο φιλόξενος χώρος γέμισε από συμπολίτες. Η προσέλευση θα ήταν μεγαλύτερη αν οι γεωργοί της περιοχής είχαν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν. Για αυτό άλλωστε και η ομιλία προγραμματίστηκε την Κυριακή αντί της Δευτέρας που ήταν η ημέρα του επίσημου εορτασμού. «Έτρεχαν και δεν έφταναν» κατά το κοινώς λεγόμενο για αιτίες που είχαν άμεση σχέση με τα όσα λέχθηκαν στην ομιλία. Ο επισκέπτης το έβλεπε από την κίνηση των τρακτέρ στους δρόμους της κωμόπολης.

Προσπαθούν εδώ και λίγες εβδομάδες να βοηθήσουν τον σπόρο του βαμβακιού να φυτρώσει, μου δήλωσαν γνώστες του προβλήματος. Μερικοί αναγκάστηκαν να σπείρουν για δεύτερη φορά. Αιτία η κρούστα που έχει πιάσει και την οποία αδυνατεί να διατρήσει το νεαρό σπορόφυτο της βαμβακιάς.

Μονοκαλλιέργεια, συχνές κατεργασίες των χωραφιών με μεγάλα μηχανήματα, συμπίεση του εδάφους, πολύ μικρή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία και οι τελευταίες καιρικές συνθήκες  είναι οι αιτίες του προβλήματος. Όλα επακόλουθα της σύγχρονης γεωργίας των μεγάλων μηχανημάτων, της συχνής κατεργασίας του εδάφους και των μεγάλων εισροών που αφάνισαν τους μικροοργανισμούς και μείωσαν δραστικά τη γονιμότητα του εδάφους. 

Έμεινα ιδιαίτερα ικανοποιημένος από την τοποθέτηση της Διευθύντριας του Μουσείου της κ. Τσιγαρίδα η οποία άνοιξε διάπλατα τις πόρτες του Μουσείου για την προβολή των εκλεκτών προϊόντων του Νομού. Στην ίδια κατεύθυνση υποσχέθηκε να συνεργαστεί και ο Δήμαρχος Γιαννιτσών και συνάδελφός μου Γεωτεχνικός κ. Γρηγ. Στάμκος που δυστυχώς έφθασε στο τέλος, μια και η εκδήλωση για την Γενοκτονία των Ποντίων που ξεκίνησε μια ώρα νωρίτερα από την ομιλία, δεν του επέτρεψε να φθάσει έγκαιρα.

Οι παριστάμενοι επιβεβαίωσαν τις διαπιστώσεις μου και συμφώνησαν με τις προτάσεις μου. Να περιορίσουμε σταδιακά τη βαμβακοκαλλιέργεια μέχρι την πλήρη εξάλειψη, αν όχι απαγόρευση, από τους λόφους της Πέλλας και να την αντικαταστήσουμε με την Αμπελοκαλλιέργεια.

Βέβαια το εγχείρημα δεν είναι εύκολο. Χρειάζεται εκπαίδευση των παραγωγών, συνεργασία μεταξύ τους σε ομάδα (ευτυχώς υπάρχει ομάδα αμπελοκαλλιεργητών και ο πρόεδρός της ήταν παρόν στην ομιλία) και προσεκτική προετοιμασία της στροφής στη νέα καλλιέργεια.

Οι 40.000 και πλέον επισκέπτες του Μουσείου (αυξάνονται κάθε χρόνο) θα αποτελέσουν μια μεγάλη αγορά για τα προϊόντα εφόσον βέβαια είναι ποιοτικά και άριστα συσκευασμένα. Το ένδοξο παρελθόν του Μακεδονικού Βασιλείου θα μας δανείσει τα ονόματα για καλαίσθητες επωνυμίες και αν υπάρχει μεράκι, το εγχείρημα θα στεφθεί με επιτυχία.

Έτσι δεν θα χρειαστεί να αντλούμε νερό από βάθη που ξεπέρασαν τα 400 μέτρα, θα αρχίσει να αντιστρέφεται η ρύπανση των υδροφορέων με νιτρώδη και νιτρικά ( οι κάτοικοι αγοράζουν εμφιαλωμένο νερό), θα αυξηθεί η απασχόληση και τα εισοδήματα των κατοίκων μάλιστα θα είναι και πιο σταθερά.

Το μόνο εμπόδιο αφορά τα παράδοξα της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής που επιβάλλει περιορισμούς στην Αμπελοκαλλιέργεια και δεν αναγνωρίζει (παρόλα που διαφημίζει το πρασίνισμά της) την ανάγκη ορισμένων περιοχών να εγκαταστήσουν καλλιέργειες χαμηλής ρύπανσης, χαμηλών απαιτήσεων σε νερό και λιπαντικά στοιχεία που έχουν μακρά ιστορία και είναι άμεσα συνδεδεμένες με την ιστορία και την παράδοση του τόπου.

Αν στις Βρυξέλλες πηγαίνουν κομματικά στελέχη με άγνοια ξένων γλωσσών, μειωμένα επαγγελματικά και επιστημονικά προσόντα  και άγνοια των ουσιαστικών προβλημάτων της Ελληνικής γεωργίας αυτά θάναι τα αποτελέσματα. 

50 Χρόνια Γεωργικών Εφαρμογών

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Στις 5 Μαΐου 2015, το Εργαστήριο Γεωργικών Εφαρμογών και Αγροτικής Κοινωνιολογίας της Γεωπονικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, γιόρτασε τα 50 χρόνια από την ίδρυσή του.

Ανάμεσα σε παλιούς φοιτητές, εκλεκτά στελέχη δραστήριων επιχειρήσεων της χώρας, νέους φοιτητές, προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς και καθηγητές, νυν και τέως, έγινε μια αναδρομή από τον δεύτερο στη σειρά διαδοχής διευθυντή του, τον Καθηγητή Λουκά Ανανίκα και ακολούθησε μια σύντομη αναφορά στο παρόν και μια ομιλία από στέλεχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το μέλλον του συστήματος διάδοσης πληροφοριών και καινοτομίας στον αγροτικό χώρο των κρατών μελών της ΕΕ.

Ως μέλος και εγώ του προσωπικού του (άμισθος από το 1969 και έμμισθος από το 1971 μέχρι την παραίτησή μου το 2010) θα ήθελα αυτόκλητος να κάνω μια αναδρομή σε αυτήν την εορταστική επέτειο μια και δεν θα είμαι παρόν, ούτε στα 75 και πολύ περισσότερο στα 100 χρόνια από την ίδρυσή του!

Οι Γεωργικές Εφαρμογές ιδρύθηκαν στην Ελλάδα το 1950 κατά τα πρότυπα του Αμερικάνικου Συστήματος το οποίο είχα την ευκαιρία να μελετήσω κατά τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στην Αμερική. Οι Γεωργικές Εφαρμογές ήταν αυτές που συνέβαλαν στο Γεωργικό θαύμα της Ελλάδος. Μια χώρα που δεν μπορούσε να διαθρέψει τον πληθυσμό της, ιδιαίτερα μετά την έλευση του τεράστιου κύματος των προσφύγων, κατάφερε μέσα σε λιγότερο από 3 δεκαετίες, να αυξήσει τη γεωργική παραγωγή σε επίπεδα πρωτόγνωρα που για άλλες χώρες χρειάστηκαν 100 και πλέον έτη.

Με την ένταξη της χώρας μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισε και η παρακμή των Γεωργικών Εφαρμογών στη χώρα μας μια και τα στελέχη της αφοσιώθηκαν, σχεδόν αποκλειστικά, στην εξυπηρέτηση του γραφειοκρατικού έργου που απαιτούσαν οι διαδικασίες των αγροτικών επιδοτήσεων.

Δυστυχώς, συνεχίζεται και στις μέρες μας. Τις τελευταίες 2 δεκαετίες, αναδιοργανώσεις στη διοικητική διάρθρωση του Δημόσιου τομέα, δεν οδήγησαν σε βελτίωση του προσφερόμενου έργου. Το ρόλο της διάδοσης και εφαρμογής νέων βελτιώσεων στον αγροτικό τομέα, ανέλαβε δυστυχώς ο ιδιωτικός τομέας που φυσικά δεν αποτελεί και τον πλέον αντικειμενικό και ανιδιοτελή φορέα διάδοσης. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι σήμερα κυκλοφορούν 200 ποικιλίες βάμβακος, δεκάδες ποικιλίες υβριδίων καλαμποκιού και οι παραγωγοί βομβαρδίζονται με πληροφόρηση την οποία αδυνατούν να αξιολογήσουν.

Πρέπει όμως να επισημάνουμε και δύο άλλες αρνητικές εξελίξεις ή παράγοντες που εμποδίζουν το ρόλο των Γεωργικών Εφαρμογών στη χώρα μας. Ο πρώτος έχει να κάνει με τους ίδιους τους αγρότες παραγωγούς. Όπως και στην υπόλοιπη κοινωνία, για να μην κατηγορούμε μόνο τους γεωργούς και κτηνοτρόφους, είμαστε γεμάτοι από ξερόλες. Όλοι είναι ικανοποιημένοι με αυτά που ξέρουν και δεν αισθάνονται την ανάγκη να ψάξουν για κάτι καινούργιο, για κάτι διαφορετικό. Το έχω δει και στους αιρετούς και στα στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε μια προσπάθεια να συμβάλουμε στην επίλυση του τεράστιου προβλήματος της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, διαδίδοντας την κομποστοποίηση των φυτικών υλικών, ιδιαίτερα στην Ελληνική ύπαιθρο.

Απότοκος αυτής της στάσης είναι και η δεύτερη διάσταση του προβλήματος. Η παθητική στάση των παραγωγών στο θέμα της ενημέρωσης. Περιμένουν την πληροφορία να έρθει στα αυτιά τους τηρώντας μια εντελώς παθητική στάση, αντί για μια ενεργητική στάση. Να την αναζητήσουν οι ίδιοι στα γνωστά κανάλια που σήμερα, με τη διάδοση της πληροφορικής, μπορούν να μεταφέρουν την πληροφόρηση με ασήμαντο κόστος και με ασύλληπτες ταχύτητες.

Οι Γεωργικές Εφαρμογές είναι εξίσου απαραίτητες και σήμερα μια και πολλοί αναμένουν την πολυπόθητη έξοδο από την κρίση στον αγροτικό τομέα. Αν έχουμε πάψει να αυτοσχεδιάζουμε, είναι καιρός να καθίσουμε και να προβληματιστούμε για το σχεδιασμό ενός αξιόπιστου και αποτελεσματικού συστήματος ενημέρωσης και διάδοσης καινοτομιών στον αγροτικό χώρο.

Για Μια Γεωργία της Γνώσης και της Αειφορίας 

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Αυτός θα είναι ο τίτλος της ομιλίας μου την προσεχή Κυριακή στο Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Πέλλας. Η ομιλία γίνεται στα πλαίσια της συμμετοχής της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας στον εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Μουσείων με το γενικό θέμα: «Μουσεία για μια κοινωνία με προοπτικές», με σκοπό τα Μουσεία να προβάλλουν πρότυπα για μια κοινωνία λιγότερο καταναλωτική, πιο ανοικτή σε συνεργασίες και με σεβασμό στα οικοσυστήματα.

 Την Κυριακή 17 Μαΐου και ώρα 12:00 στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πέλλας θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση με τίτλο: «Βιώσιμη αγροτική παραγωγή στην Πέλλα. Εικόνες από το χθες, ιδέες για το αύριο». Κύριος ομιλητής θα είναι ο καθηγητής της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. κ. Γεώργιος Δαουτόπουλος, με θέμα: «Η γεωργία της γνώσης και της αειφορίας».

Για την αγροτική παραγωγή στην Αρχαία Πέλλα θα μιλήσει ο Χαράλαμπος Τσούγγαρης, αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας. Θα ακολουθήσει περιήγηση στο Μουσείο με το ίδιο θέμα. Την εκδήλωση θα χαιρετίσει η δρ. Ελισάβετ Τσιγαρίδα, Προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πέλλας. Η είσοδος στο Μουσείο θα είναι ελεύθερη για τους συμμετέχοντες στην εκδήλωση.

Ως μια πρόγευση των όσων θα τονίσω στην ομιλία μου θα ήθελα να επισημάνω ότι η Γεωργία στην Πέλλα ακολουθεί μια στρεβλή πορεία η οποία πρέπει άμεσα να διορθωθεί. Οι λόφοι που περιβάλλουν την Πέλλα και είχαν παραδοθεί στην βαμβακοκαλλιέργεια αποτελούν κλασσικό παράδειγμα κακοδιαχείρισης του αγροτικού περιβάλλοντος. Το βαμβάκι είναι για τον Κάμπο των Γιαννιτσών. Όχι για αυτούς τους λόφους, όπου για να εξασφαλίσουν το αναγκαίο νερό κατέβαζαν τις αντλίες όλο και πιο βαθιά. Λέγεται ότι έφτασαν να αντλούν από βάθος 300 και πλέον μέτρων.

Οι λόφοι αυτοί είναι ιδανικοί για Αμπελοκαλλιέργεια και για την παραγωγή εκλεκτών κρασιών που θα μπορούσαν με ονόματα δανεισμένα από το ένδοξο παρελθόν του Μακεδονικού Βασιλείου να αποτελέσουν αναμνηστικά δώρα των δεκάδων χιλιάδων επισκεπτών του αρχαιολογικού χώρου. Ταυτόχρονα η αμπελοκαλλιέργεια θα εξασφάλιζε μεγαλύτερο και σταθερότερο εισόδημα για τους γεωργούς της περιοχής ενώ είναι μια καλλιέργεια άριστα προσαρμοσμένη στις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χώρας μας.

Να θυμίσουμε στους κατοίκους της περιοχής ότι η αμπελοκαλλιέργεια ήταν ευρύτερα διαδεδομένη στην περιοχή από τους χρόνους του Οθωμανικού ζυγού. Η Μητρόπολη των Γιαννιτσών είναι ο μοναδικός Ιερός Ναός της χώρας που έχει χτιστεί όχι με άμμο, ασβέστη και νερό, αλλά με άμμο, ασβέστη και κρασί!. Ναι με κρασί, γιατί όταν ο τοπικός θρησκευτικός ηγέτης των Μουσουλμάνων έμαθε ότι οι Χριστιανοί είχαν εξασφαλίσει άδεια από την υψηλή Πύλη το 1858 για να ανεγείρουν Ναό, θύμωσε αλλά του ήταν αδύνατο να εναντιωθεί στην απόφαση του Πασά. Έτσι, απαγόρευσε την πρόσβαση των Χριστιανών στα νερά της περιοχής, πιστεύοντας ότι αυτό θα οδηγούσε σε ματαίωση των σχεδίων τους. Ένας όμως Χριστιανός έριξε την ιδέα. Αντί για νερό, να χρησιμοποιήσουν κρασί από τα βαρέλια όλων των Χριστιανών της πόλης και των γύρω χωριών. Όπερ και εγένετο με τα θυρανοίξια να τελούνται το έτος 1867.

Βιοποικιλότητα σε Αγρόκτημα

Του Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου

Όλοι οι οικολόγοι την εκθειάζουν, αλλά λίγοι έχουν τη δυνατότητα να την κάνουν πράξη και να την βιώνουν ακόμη και στη γεωργία που είναι γνωστό πως απλοποιεί τα οικοσυστήματα με τις μονοκαλλιέργειες τις οποίες εισάγει.

Το κτήμα σιτοβολώνας, ακατάπαυστα για πάνω από 40 και πλέον χρόνια, πριν αρχίσει να γνωρίζει μια άλλη φιλική προς το περιβάλλον μεταχείριση, πριν από 15 έτη. Οι γαιοσκώληκες απόντες, όπως επίσης και το φυσικό και ζωογόνο τριφύλλι. Έκανε την εμφάνισή του 5 ολόκληρα χρόνια μετά την παύση της σιτοκαλλιέργειας. Η εξήγηση απλή. Η υπολειμματική δράση των ζιζανιοκτόνων που χρησιμοποιούνται στην σιτοκαλλιέργεια φθάνουν ακόμη και στα 5 χρόνια. Ακόμη και ο μικρός αυτός σπόρος του τριφυλιού, είναι προικισμένος από τη φύση με την ικανότητα να διαγνώνει ότι το περιβάλλον δεν είναι ευνοϊκό για τη βλάστησή του και καλά θα κάνει να συνεχίσει το λήθαργό του. Από τότε παίρνω μαθήματα από τη φύση που παραμένουν ζωντανά και ανεξίτηλα στη μνήμη μου και νοιώθω την ανάγκη, σαν δάσκαλος για μια ζωή, να τα μεταλαμπαδεύω. 

Αρχές του Μάη, ανηφόρισα στο πατρικό κτήμα στην Καστοριά για τις πρώτες καλλιεργητικές φροντίδες στον καρυδεώνα. Περπάτησα λίγο στο κτήμα, θαυμάζοντας την ποικιλότητα στην αυτοφυή βλάστηση, πριν ανέβω στο τρακτέρ και αρχίσω το έργο της κοπής του χόρτου. Είχε ξεπεράσει τα 30 εκατοστά και έπρεπε να κοπεί για να επιστρέψει πίσω στο έδαφος και σε πιο εύκολα αφομοιώσιμη μορφή, τα πολύτιμα θρεπτικά στοιχεία που είχε συγκεντρώσει.

Καθώς συνέχιζε η κοπή και οι διάδρομοι με το κομμένο χόρτο φάρδαιναν, έκαναν την εμφάνισή τους πουλιά που τσιμπολογούσαν έντομα και σπόρους που τώρα τους ήταν πιο ορατά και εύκολα στη συλλογή. Μου έκανε εντύπωση ένα σε μέγεθος μεγάλου σπουργιτιού με λοφίο στο κεφάλι που απομακρύνονταν μόνο όταν το τρακτέρ έφθανε σε απόσταση 3 περίπου μέτρων από το σημείο που βρίσκονταν. Μου άρεσε η φιλικότητά του. Λίγο αργότερα το προσδιόρισα. Ήταν ο Κατσουλιέρης ή Κορυδαλλός ο λοφιοφόρος.

Σε λίγο διέκρινα και ποντίκια που έφευγαν τρομαγμένα γιατί τα περίμενε βίαιος θάνατος, αν παρέμεναν στις θέσεις τους και περνούσαν από πάνω οι λεπίδες του καταστροφέα. Δυστυχώς όμως για μερικά από αυτά καραδοκούσε ένας άλλος φτερωτός εχθρός που αψηφούσε την παρουσία και τον θόρυβο του μηχανήματος. Πλησίαζε στα 6-10 μέτρα και από ένα κλαδί εφορμούσε μόλις ένα ποντίκι έσπευδε να απομακρυνθεί αναζητώντας καταφύγιο στην άκοπη βλάστηση. Με 2-3 χτυπήματα με το ράμφος το ακινητοποιούσε και πιάνοντας γερά πετούσε προς το μέρος της φωλιάς του. Ο εχθρός του εχθρού ήταν οι κάργες. Οι κάργες τις οποίες γνώρισα από τα παιδικά μου χρόνια σε ένα χωριό του κάμπου των Γιαννιτσών και για τις οποίες έχω καταθέσει τη βιωματική μου εμπειρία βρήκαν, όπως φαίνεται, εξαιρετικές λιχουδιές. Σε πάνω από 6 περιπτώσεις ήμουν μάρτυρας του πολύ αποτελεσματικού κυνηγιού τους. Θα μου πείτε, αφού υπάρχουν ποντίκια στο κτήμα, δεν υπάρχουν και φίδια; Και βέβαια υπάρχουν. Ένα από αυτά μου το αποκάλυψαν πάλι οι κάργες, καθώς σκοτωμένο από τον καταστροφέα, τσιμπολογούσαν τα εντόσθια του.

Να λοιπόν πως η φύση διασφαλίζει την ισορροπία και δεν επιτρέπει σε ένα είδος να πολλαπλασιαστεί σε μεγάλους αριθμούς. Σε μια ισορροπημένη φύση για κάθε είδος υπάρχει και ο εχθρός του που διασφαλίζει τον έλεγχο του πληθυσμού του. Ακόμη ένα μάθημα από τη φύση.

Εφημερίδα ΟΔΟΣ Καστοριάς 25/6/2015

Διαχείριση Φυτικών Υλικών 

Γεωργίου Α. Δαουτοπούλου, Καθηγητή Γεωπονίας, www.daoutop.gr

Το πρόβλημα των απορριμμάτων στη χώρα μας οξύνεται παρά αμβλύνεται τις τελευταίες δεκαετίες, παρά τη μείωση που παρατηρείται στα παραγόμενα απορρίμματα ως αποτέλεσμα και αυτό της οικονομικής κρίσης. Το πρόβλημα των ημερών στην Τρίπολη, στο Άργος και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου που πνίγονται κυριολεκτικά στα απορρίμματα αφού έχουν μεταβληθεί σε αστικές χωματερές (παγκόσμια πρωτοτυπία), είναι κατάληξη του σημερινού συστήματος διαχείρισης των απορριμμάτων. Τρία είναι, κατά τη γνώμη μας, τα βασικά αίτια.

1)      Η παντελής απουσία πολιτικής μείωσης των απορριμμάτων. Το μήνυμα που στέλνουν στον πολίτη οι Διοικούντες είναι: Κατανάλωσε, κατανάλωσε και μη σε νοιάζει τι θα γίνουν τα απορρίμματα που παράγεις. Εμείς θα φροντίσουμε να τα εξαφανίσουμε,

2)      Σωρεία λανθασμένων πολιτικών και πρακτικών ανακύκλωσης που εμπέδωσαν στον πολίτη την πεποίθηση της αναποτελεσματικότητας των σχετικών συστημάτων. Έτσι, κάθε νέα προσπάθεια, έχει να αντιμετωπίσει ένα πολύ αρνητικό κλίμα, και

3)      Η αδυναμία μας να εμπλέξουμε τον πολίτη στην επίλυση του προβλήματος φοβούμενοι ότι, αν του ζητήσουμε βοήθεια, θα είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι δεν είμαστε ικανοί να του λύσουμε ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει.

Μέσα σε αυτό το δυσμενές κλίμα, μερικοί Δήμοι τόλμησαν και τολμούν να καινοτομήσουν και να βγουν από το αδιέξοδο καλώντας τους δημότες του να ενημερωθούν από ειδικούς και να πάρουν μέρος στην οικιακή ανακύκλωση των φυτικών υλικών. Αξίζει να τους αναφέρουμε για να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση σε μια περίοδο που τα παραδείγματα προς αποφυγήν είναι τα κυρίαρχα. Οι Δήμοι Νεάπολης-Συκεών, Θέρμης, Σταυρούπολης, Τριανδρίας, Πανοράματος και Θερμαϊκού Θεσσαλονίκης, Θηβαίων, Κομοτηνής, Κοζάνης, Ρόδου, Κηφισιάς Αττικής, Σύρου, Κορυδαλλού, Λευκάδας, Αγίου Στεφάνου, Ερμιονίδας, Παλλήνης, Θήρας, Ιεράπετρας, Δροσιάς, Αγίου Στεφάνου Αττικής και πολλοί άλλοι.

Η ανακύκλωση των φυτικών υλικών παρουσιάζει μερικά πλεονεκτήματα που αξίζει να μνημονευτούν:

•     Είναι το μεγαλύτερο κλάσμα στα οικιακά απορρίμματα με συμμετοχή 35-65%, ανάλογα με την εποχή και την περιοχή, όπως προέκυψε από ειδικές έρευνες, δικές μας και άλλων, στη χώρα μας (Συκιές, Κομοτηνή),
•     Έχει πάρα πολύ χαμηλό κόστος υλοποίησης,
•     Οι δαπάνες οικιακής ανακύκλωσης αποσβένονται σε διάστημα 5 μηνών από την εξοικονόμηση πόρων (μεταφορικά, εργατικά, τέλη χώρου απόθεσης)!. Αν γνωρίζετε άλλη πιο αποδοτική επένδυση σε αυτήν την οικονομική δυσπραγία που μας ζώνει ολούθε, να μου το πείτε παρακαλώ για να ανακαλέσω πάραυτα,
•     Τα οφέλη της ανακύκλωσης παραμένουν στους πολίτες, σε αντίθεση με όλες τις άλλες μορφές ανακύκλωσης. Το παραγόμενο βιολογικό λίπασμα είναι το καλύτερο εδαφοβελτιωτικό που υπάρχει σήμερα,   
•     Παροχή ικανοποίησης στους πολίτες ότι συμβάλλουν στην προστασία του περιβάλλοντος με έργα και όχι με λόγια.

Ας σημειωθεί ότι σε λίγο θα απαγορευτεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση η ταφή φυτικών υλικών στους ΧΥΤΑ, κάτι βέβαια που έπρεπε να θεωρείται αυτονόητο και ως πράξη σωφροσύνης και απλής λογικής. Αποτελεί παραλογισμό να υποβάλλεται το κοινωνικό σύνολο σε τεράστιες δαπάνες για την κατασκευή ΧΥΤΑ και στη συνέχεια να θάβουμε σε αυτούς υλικά τα οποία η φύση ανακυκλώνει από μόνη της. Παρά τον αρχικό σχεδιασμό που μιλούσε για επάρκεια 33 ετών, ο ΧΥΤΑ Μαυροράχης στη Θεσσαλονίκη έχει διάρκεια ζωής μικρότερης των 5 ετών! Αναρωτιέμαι ποια είναι η προσδόκιμη επάρκεια του ΧΥΤΑ της ΔΙΑΔΥΜΑ η οποία έσπευσε να ανοίξει τον ΧΥΤΑ της για να δεχθεί τα απορρίμματα της Τρίπολης με τέλος 25 ευρώ ανά τόνο. Αναρωτιέμαι τι άλλο τρελό θα ακούσουμε σε αυτή τη χώρα.

Οι προσεκτικοί αναγνώστες της ΟΔΟΥ θα θυμούνται ότι ο υπογράφων είχε ασχοληθεί με το θέμα των απορριμμάτων και ιδιαίτερα της διαχείρισης των φυτικών υλικών (τεύχη 612, 648, 650, 651 και 712) και μάλιστα ήρθε σε πλήρη αντιπαράθεση με τη Διοίκηση της ΔΙΑΔΥΜΑ, η οποία διαλαλούσε την καύση των απορριμμάτων ως τη μόνη ενδεδειγμένη λύση.

Έκτοτε, με ευχαρίστηση διαπίστωσα ότι προμηθεύτηκε κάδους κομποστοποίησης φυτικών υλικών και τους μοίρασε σε ισάριθμους κατοίκους, αλλά με μια πρόχειρη οργάνωση που αποδείκνυε ότι δεν πίστευε σε αυτή τη διαχείριση και προφανώς το έκανε για να ρίξει, κατά τη γνωστή έκφραση, στάχτη στα μάτια επικριτών, όπως ο υπογράφων και πολλοί άλλοι από την Κοζάνη.

Με ευχαρίστηση διαπιστώνω ότι η νέα Διοίκηση της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας επανεξετάζει, και πολύ καλά κάνει, την υπάρχουσα δέσμευση πριν αυτή χαλκεύσει με την προγραμματική σύμβαση, δυσβάστακτα βάρη στους Δήμους και βέβαια σε όλους τους πολίτες της Περιφέρειάς μας. Αξιέπαινη είναι και η πρωτοβουλία του βουλευτή Καστοριάς του ΣΥΡΙΖΑ, του κ. Διαμαντόπουλου, για μια νέα επανεξέταση, έστω και στο πάρα πέντε, για να μην δεσμευτεί, όπως πολύ σωστά επισημαίνει, η Δυτική Μακεδονία για 30 ολόκληρα χρόνια με μια λεόντεια σύμβαση που θα ανεβάσει, κατά πληροφορίες μας, το κόστος διαχείρισης των απορριμμάτων στα 80 και πλέον ευρώ ανά τόνο τα οποία θα συνεχίσουν να πληρώνονται ακόμη και αν οι ποσότητες των προσκομιζομένων απορριμμάτων λιγοστέψουν, είτε λόγω λιτότητας, είτε λόγω ανακύκλωσης στην πηγή!.

Στο κορύφωμα της κρίσης, η νέα κυβέρνηση οφείλει να επανεξετάσει τον εθνικό σχεδιασμό διαχείρισης των απορριμμάτων. Οι προηγούμενες Κυβερνήσεις, ενδίδοντας σε πιέσεις μεγάλων συμφερόντων και παρά τις διακηρύξεις τους σε κάθε περίπτωση για πράσινη ανάπτυξη (μάλλον εννοούσαν πράσινα άλογα), υιοθέτησαν λύσεις διαχείρισης που οδηγούν σε σπατάλη πολύτιμων πόρων, επιβάρυνση των πολιτών με δυσβάστακτα τέλη καθαριότητας και σοβαρή υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Μπροστά στις νέες αντιδράσεις που θα προκαλέσει η σχεδιαζόμενη και υλοποιούμενη αδιέξοδη διαχείριση, τα προ μερικών ετών σοβαρά γεγονότα της Κερατέας θα ωχριούν.

Πριν από λίγες ημέρες, μια πολύ ενδιαφέρουσα ημερίδα που διοργάνωσε το Κέντρο Επιχειρηματικής και Πολιτιστικής Ανάπτυξης (ΚΕΠΑ) του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, ήρθε να επιβεβαιώσει με τις ενδιαφέρουσες και τεκμηριωμένες εισηγήσεις Ελλήνων και Ξένων ερευνητών την αδιέξοδη πορεία που ακολουθήσαμε και δυστυχώς ακολουθούμε. Αντί για τη διαλογή στην πηγή, υιοθετούμε την ανάμειξη στην πηγή και την προσπάθεια διαχωρισμού στη συνέχεια με κοστοβόρες και αδιέξοδες διαδικασίες που δεν ανακτούν παρά ελάχιστα υλικά χαμηλής ποιότητας και τελικά θάβουν το σύνολο σχεδόν των απορριμμάτων!. Η πολυδιαφημισμένη καύση τους δεν θα λύσει το πρόβλημα. Μέχρι το 2020 έχουμε υποχρέωση να μειώσουμε το 50% των αστικών στερεών απορριμμάτων ενώ από το 2009 έπρεπε να μειώσουμε κατά 50% τα οργανικά απορρίμματα που κατέληγαν στους ΧΥΤΑ. Σύντομα πρόστιμα της τάξης των 35 ευρώ ανά τόνο βιοαποικοδομήσιμων που θα θάβονται αντί να ανακυκλώνονται θα μετακυληστεί στα δημοτικά τέλη των αντίστοιχων Δήμων. Η πρωτοβουλία της Ένωσης Κονσερβοποιών Βορείου Ελλάδος που μετατρέπει τα φυτικά υπολείμματα των μελών της σε πολύτιμη οργανική ουσία, αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα πρωτοβουλίας που πρέπει πολύ σύντομα να βρει μιμητές.

Σε αυτή τη χώρα της διαπλοκής και της αδιαφάνειας, οι ανεξάρτητες φωνές παραμερίζονται για να ακουστούν οι αργυρώνητοι συνάδελφοι. Ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, απαλλαγμένος από ιδιοτέλειες, νοιώθω την ανάγκη να απευθύνω για μια ακόμη φορά έκκληση προς τη νέα πολιτική ηγεσία και τη Δημόσια Διοίκηση (είδος εν ανεπαρκεία), να υιοθετήσουν λύσεις φιλικές προς το περιβάλλον, χαμηλού κόστους και με έντονο το στοιχείο της αειφορικότητας.

Όλοι όσοι παράγουν τρόφιμα, είτε επαγγελματικά είτε ερασιτεχνικά, γνωρίζουν τη μεγάλη σημασία της οργανικής ουσίας στην ποιοτική και ποσοτική βελτίωση της παραγωγής. Τα Ελληνικά εδάφη, από μια σειρά κακών χειρισμών, άγνοιας και αδυναμίας της πολιτείας να εφαρμόσει τις ανάλογες πολιτικές, για τις οποίες μάλιστα δεσμεύτηκε στα Κοινοτικά Όργανα, είναι πάρα πολύ φτωχά σε οργανική ουσία. Αυτήν την πολύτιμη οργανική ουσία αντί να την ανακτήσουμε από τα οικιακά, δημοτικά και βιομηχανικά απορρίμματα, θα την οδηγήσουμε στην πυρά αφού την αναμείξουμε με Κύριος είδε τοξικά και βαρέα μέταλλα, αγνώστου συνθέσεως και ποσότητας.

Όλα αυτά τα φυτικά υλικά είναι πολύτιμα εδαφοβελτιωτικά που μπορούν αν ανακτηθούν, να αξιοποιηθούν με τεχνολογία γνωστή και μη δαπανηρή σε αρχική επένδυση και λειτουργικό κόστος. Να σημειωθεί ότι ένα φτυάρι οργανικής ουσίας που παράγεται από τη ζύμωση των φυτικών υλικών ισοδυναμεί με 40 φτυάρια της γνωστής κοπριάς των ζώων που όλο και σπανίζει και υποβαθμίζεται από την ανεξέλεγκτη χρήση αντιβιοτικών στις εντατικές εκτροφές.

 Το έδαφος είναι μια μεγάλη αποθήκη οργανικών υλικών. Υπολογίζεται ότι το έδαφος που διαχειρίζεται με ορθολογισμό, περιέχει περισσότερο άνθρακα από αυτόν που υπάρχει στην ατμόσφαιρα και δεσμεύεται από τη φυτική βλάστηση. Υπολογίζεται ότι στα εδάφη έχουν αποθηκευθεί από 1.100 μέχρι 1.600 τρισεκατομμύρια τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, που είναι η διπλάσια ποσότητα από αυτήν που έχει αποθηκευτεί στη βλάστηση του πλανήτη (560 τρις) ή στην ατμόσφαιρα της γης (750 τρις).

Ο άνθρακας αυτός τρέφει τα δισεκατομμύρια των μικροοργανισμών που φιλοξενεί το έδαφος και μέσα από τις διαδικασίες της ανταλλαγής, εξασφαλίζει τη μεταφορά των θρεπτικών στοιχείων στα φυτά, αδαπάνως για τον άνθρωπο. Στην εποχή των κλιματικών αλλαγών και της προσπάθειας να περιορίσουμε τις εκλυόμενες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, έχουμε τη δυνατότητα με πολύ χαμηλό κόστος να περιορίσουμε αυτές τις εκπομπές, να βελτιώσουμε τη γονιμότητα των εδαφών και να αυξήσουμε το απόθεμα του εδάφους σε άνθρακα, θέτοντας σε κίνηση τις βιολογικές ανταλλαγές της μικροπανίδας και μικροχλωρίδας.

Αυτές είναι ουσιαστικές πολιτικές πράσινης ανάπτυξης. Οι άλλες, όπως η σχεδιαζόμενη καύση είναι, όπως θα την έλεγε η αγράμματη και συγχωρεμένη Μικρασιάτισα γιαγιά μου, «γιαλαντζί».

Για όσους κρίνουν ότι ο γράφων θεωρητικολογεί και ότι αυτά δεν γίνονται στην πράξη, θέτει τον εαυτό του, για μια ακόμη και τελευταία φορά στη διάθεση των αρχών του Νομού, αν έχουν διάθεση να ακούσουν και εφαρμόσουν μια επιστημονική άποψη με χαρακτηριστικά αειφορίας που μιμείται τη φύση η οποία ως γνωστόν δεν παράγει απορρίμματα. Αλλοίμονο μας αν παρήγαγε. Σήμερα δεν θα ζούσαμε.